Ο συνθέτης ΘΑΝΟΣ ΜΙΚΡΟΥΤΣΙΚΟΣ μιλά εκ βαθέων, στην Κουλτουρόσουπα...

2286 Views
Ο συνθέτης ΘΑΝΟΣ ΜΙΚΡΟΥΤΣΙΚΟΣ μιλά εκ βαθέων, στην Κουλτουρόσουπα... Ο συνθέτης ΘΑΝΟΣ ΜΙΚΡΟΥΤΣΙΚΟΣ μιλά εκ βαθέων, στην Κουλτουρόσουπα...

Εκ βαθέων

Φιλοξενούμενός μας τούτη τη φορά, ένας συνθέτης με έργο σπουδαίο και μεγάλο, με έντονο προσωπικό στίγμα, με ουσιαστική παρέμβαση στα πολιτιστικά δρώμενα της χώρας, με ξεχωριστές συνεργασίες, με λόγο καταλυτικό, χειμαρρώδη, στέρεα δομημένο, με ευαισθησίες ανάλογες ενός Καλλιτέχνη, με το Κ κεφαλαίο. Είναι αυτός που έφερε την αλμύρα του θαλασσινού Καββαδία στο στόμα των στεριανών, έβαλε τον Μπρεχτ να καθίσει δίπλα μας, συνομίλησε άξια με συμφωνικές μουσικές, έφτιαξε απρόβλεπτες «πίστες από φώσφορο», μας σύστησε μια λυρική και συνάμα ηρωική Ρόζα, μας ταξίδεψε με μια «πιρόγα»…Με μουσικές εξαίσιες, δικαιωμένες στη ψυχή και στο χρόνο… Με παρουσία δυναμική και άποψη για την «κοινωνία της ουτοπίας»… Που έβαλε τα χέρια στο πιάνο και την ποίηση στην καρδιά από τα 4 χρόνια του κι έκτοτε πορεύεται δημιουργικά πάνω σε φόρμες πολυσύνθετες ή λυτρωτικά γυμνές από «περιττά στολίδια». Κι όσο για τη «στρατευμένη τέχνη» του, δεν κάνει τίποτα περισσότερο από το να γράφει για ό,τι τον «καίει» βαθιά: από τον έρωτα μια γυναίκας μέχρι την κοινωνική αδικία. Και που ονειρεύεται να δει κάποτε «τον ψαρά να γράφει ποίηση και τον ποιητή να ψαρεύει»…
.
Με αφορμή την μουσική παράσταση στις 5 Απριλίου στο Love Casual Living, μια εκ βαθέων, αποκαλυπτική συνέντευξη με τον υπέροχα λαλίστατο Θάνο Μικρούτσικο στην Κουλτουρόσουπα.
.
.
Η μακριά σας πορεία ως δημιουργού χαρακτηρίζεται από κάποια ξεχωριστά στοιχεία, όπως: πολιτική στράτευση, μελοποίηση μεγάλων ποιητών, νεωτερισμούς στη σύνθεση. Υπάρχει κάποιο από αυτά τα στοιχεία που σας αντιπροσωπεύει περισσότερο;
Nομίζω όχι. Και τα τρία είναι βασικά, απλώς θα μείνω λίγο στο τρίτο, στο νεωτερισμούς, και θα πω ότι το δικό μου το κριτήριο, από την πρώτη στιγμή μέχρι τώρα, σε ό,τι αφορά τη μουσική, είναι, αυτό που μου παραδόθηκε να κάνω μια προσπάθεια να διευρύνω τα όρια του. Κάποιες φορές αισθάνομαι ότι το πέτυχα, κάποιες το προσπάθησα, νομίζω είναι πάρα πολύ ουσιαστικό αυτό, γιατί αν δεν το κάνεις ή δεν το προσπαθήσεις, θα καταλήξεις να ξαναγυρίζεις πίσω στις πηγές - όχι ότι αυτό είναι κακό - αλλά όταν οι εποχές περνάνε, αλλάζει και η φόρμα ως χαρακτηριστικό μίας συγκεκριμένης εποχής. Η φόρμα είναι κοινωνική εμπειρία αποκρυσταλλωμένη. Αυτό που μου παραδόθηκε, μέσα από το λαϊκό τραγούδι, μέσα από τους δύο μεγάλους τον Χατζηδάκι και τον Θεοδωράκη, αλλά και μέσα από άλλες φόρμες, όπως της ροκ ή της κλασσικής μουσικής, έκανα μια προσπάθεια να λειτουργήσω ή και να δημιουργήσω κάποιες φορές μία φόρμα,  και αναφέρομαι σε έργα  όπως η μουσική πράξη στον Μπρέχτ, η Καντάτα για την Μακρόνησσο . Απο εκεί και πέρα σε ό,τι αφορά την πολιτική στράτευση, θα έλεγα ότι αυτό το αποδέχομαι υπό την έννοια ότι έγραψα κατά καιρούς για πράγματα που με καίγανε. Κι αυτό θα μπορούσε να είναι η μελαγχολία μου, η ερωτική απογοήτευση, ο έρωτας μου για μια γυναίκα, η κοινωνική καταπίεση και όταν ήμουνα νέος και στην περίοδο της δικτατορίας υφιστάμην και εγώ, όσα κι η πλειοψηφία του λαού. Πολιτικά ήμουνα στρατευμένος σε επίπεδο ιδεών, αλλά καλλιτεχνικά έγραφα πάντοτε για ό,τι με έκαιγε. Σε κάποιες περιπτώσεις λοιπόν, ειδικά στη δεκαετία του 70, με έκαιγαν κάποια πράγματα έντονα λόγω και της  δικτατορίας και για αυτό αν θέλετε πήρα και το προσωνύμιο του πολιτικού συνθέτη για τη δουλειά μου εκείνης της εποχής.
.
Λέγεται ότι «τα μαθηματικά σχετίζονται άμεσα με τη μουσική αρμονία». Εσείς ως μουσικός και παράλληλα μαθηματικός, πώς το εξηγείτε, δεδομένου ότι φαινομενικά μοιάζουν «αντίθετοι κόσμοι»;
Ναι. Το ένα είναι επιστήμη το άλλο είναι τέχνη ως εκ τούτου καταρχήν είναι αντίθετοι κόσμοι, γιατί το ένα κινείται στο 1+1 κάνει δύο και στο άλλο, την τέχνη, πολλές φορές το 1+1… δεν κάνει δύο! Καταρχήν δεν αναφέρομαι  στη σύνδεση μαθηματικών και μουσικής όπως αυτή έχει εξελιχθεί σε κάποιες περιπτώσεις της σύγχρονης, της μεταμοντέρνας μουσικής, όπως η περίπτωση του Ξενάκη. Αναφέρομαι σε κάτι πιο δομικό στον τομέα, που το ένα το βρίσκουμε μόνο στη λόγια μουσική, το άλλο το βρίσκουμε και στο τραγούδι. Στη λόγια μουσική, (χρησιμοποιώ τον όρο λόγια και όχι σοβαρή γιατί δεν μου αρέσει ο όρος «σοβαρή μουσική»), είναι ότι τα στέρεα μουσικά έργα σε αυτό το είδος, χρειάζονται μία ιδιαίτερη δομή και τα μαθηματικά είναι η επιστήμη των δομών. Αυτό για να γίνει κατανοητό θα ήθελα πολλά παραδείγματα, αλλά ένα τέτοιο έργο, ένα κουαρτέτο, μία συμφωνία, ένα κοντσέρτο, πρέπει να είναι δομημένο και το ίδιο δομημένος πρέπει να είναι ένας μαθηματικός χώρος συναρτήσεων, τοπολογία κλπ. Εκεί λοιπόν πρέπει να υπάρχει μία πραγματκή σύνδεση. Το άλλο που βρίσκουμε και στο τραγούδι, είναι η έννοια της λιτής έκφρασης. Ο πατέρας μου ήταν μαθηματικός και θυμάμαι , όντας μαθητής, ότι μου ζητούσε να λύσω κάποιες ασκήσεις. Κατέληγα στη σωστή λύση, αλλά τον θυμάμαι να μου λέει : «δεν μου άρεσε αυτή η λύση διότι ήταν να πας από την Πάτρα στην Αθήνα και πήγες μέσω… Θεσσαλονίκης». Με δίδαξε λοιπόν ότι στα μαθηματικά γενικά, η έννοια της λιτής έκφρασης, χωρίς περιττά στολίδια είναι ουσιαστική. Κατάλαβα μετά από πολλά χρόνια ότι το ίδιο πρέπει να συμβαίνει και στο τραγούδι.
.
Έχετε υπηρετήσει συνειδητά τη στρατευμένη τέχνη, ειδικά στην περίοδο της μεταπολίτευσης. Με αφορμή αυτό, πιστεύετε γενικά στις «ταμπέλες» και την αποτελεσματικότητά τους;
Νομίζω έδωσα μία σχετική απάντηση στο πρώτο ερώτημα, θα πω όμως ότι εγώ δεν αποδέχομαι ακριβώς τον όρο στρατευμένη τέχνη, γιατί στρατεύεσαι σε κάτι που δεν είσαι. Εγώ ήμουνα πάντοτε υπέρ της δίκαιης κοινωνίας. Ήταν αυτοματοποιημένο αυτό, όπως  σας είπα εγώ δεν στρατεύτηκα πουθενά, στρατεύτηκα στην τέχνη μου να την κάνω με όρους και  προυποθέσεις τέχνης, να παίρνω ότι μου παραδίδεται από το παρελθόν κοιτώντας πάντα μπροστά και προσπαθώντας να δημιουργήσω ή να συμβάλλω στη δημιουργία μίας καινούργιας φόρμας, όπως οι καινούργιες εποχές επέβαλαν. Συνεπώς ο όρος στρατευμένη τέχνη δεν μου λέει τίποτα, απεναντίας μου λέει και θα το επαναλάβω «ότι γράφεις για ό,τι σε καίει». Εάν σε καίει αυτό που υφίστασαι ως μέλος της κοινωνίας σήμερα, αν σε καίει για παράδειγμα, ότι αύριο το πρωί 200.000 παιδιά στο λεκανοπέδιο δεν θα έχουν γάλα, μπορεί για αυτό το πράγμα να γράψεις. Δεν σημαίνει όμως ότι, επειδή αυτό σε καίει, την άλλη μέρα έκανες ένα τραγούδι… αυτά είναι αφελή πράγματα. Απλά αποθηκεύονται και κάποια στιγμή μετουσιώνονται σε έργο.
.
Πόσο ελεύθερος δημιουργικά είναι ένας καλλιτέχνης που θέτει την τέχνη του στην υπηρεσία μιας ιδέας; Μήπως «εγκλωβίζεται» οικειοθελώς σε δεσμευτικά πλαίσια κι όταν επιχειρεί ανοίγματα επικρίνεται γι αυτό;
Το στοίχημα σε οποιαδήποτε περίπτωση, για κάποιον που είτε στρατεύεται είτε όχι , είναι αν κάνει ένα έργο πάρα πολύ σοβαρό και πολύ σημαντικό με τις προϋποθέσεις της τέχνης του. Δεν με αφορά για ποιον λόγο έγινε, είναι πολύ θετικό το ότι έγινε ένα σπουδαίο έργο. Και ξέρετε κάτι, οι πολιτικές ή ιδεολογικές απόψεις ενός καλλιτέχνη δεν σημαίνει ότι δημιουργούν αντίστοιχης σημασίας έργο. Δεν σημαίνει ότι αν είσαι φασίστας το έργο σου θα είναι βάρβαρο και αντιδραστικό, αν είσαι κομμουνιστής θα είναι καταπληκτικό. Έχουμε δει έργα Ναζιστών καλλιτεχνών και αναφέρομαι για παράδειγμα στον Έζρα Πάουντ –δεν ξέρω αν ήταν Ναζιστής , ήταν όμως εκφωνητής στο ραδιοφωνικό σταθμό του Μπενίτο Μουσολίνι – με έργα τόσο συγκλονιστικά και ποιητικά, που όλοι πια μιλάνε για έναν από τους 2-3 καλύτερους ποιητές του 20ου αιώνα. Και έχουμε δει προοδευτικούς καλλιτέχνες που κάνουν αφελή κατασκευάσματα. Αν με ρωτήσετε τί προτιμώ, θα προτιμούσα ένας σπουδαίος καλλιτέχνης να είναι ταυτόχρονα και πολιτικά προοδευτικός, να θέλει δηλαδή μία κοινωνία δικαίου. Όμως το καλλιτεχνικό έργο είναι αυτόνομο. Αποκόπτεται από την πολιτική και ιδεολογική άποψη του δημιουργού.
.
Η δημόσια πολιτική θέση ενός καλλιτέχνη, παρότι έντιμη και γενναία επιλογή, δυστυχώς περιορίζει το κοινό στο οποίο απευθύνεται. Τελικά η τέχνη «πρέπει» να απευθύνεται σε όλους για να δικαιώσει το στόχο της ή δεν είναι απαραίτητο;
Εν δυνάμει θα έπρεπε να απευθύνεται σε όλους, ίσως όχι τη δεδομένη στιγμή που συζητάμε και που γίνεται, όσο αργότερα. Γιατί βεβαίως τέχνη χωρίς αποδέκτες, δεν ξέρω αν πρόκειται περί τέχνης ακόμα και σαν ορισμός. Αλλά από την άλλη μεριά είναι δεδομένο, ότι ένα έργο τέχνης δικαιώνεται όταν είναι σημαντικό ως προς τις προυποθέσεις που η ίδια η τέχνη βάζει. Έτσι λοιπόν το γεγονός ότι κάποιος είναι πολιτικοποιημένος ή και κομματικοποιημένος κι αυτό μειώνει την εμβέλεια του έργου, δεν έχει να κάνει με το έργο. Αν αξίζει, κάποια στιγμή θα βρει τη θέση του σε ευρύτερο κοινό. Αν δεν αξίζει και έχει βρει θέση μόνο σε κοινό ομοϊδεατών, σύντομα θα ξεχαστεί.
.
Έχετε μελοποιήσει μεγάλους ποιητές (Ρίτσο, Καβάφη, Αναγνωστάκη, Αλκαίο, Καββαδία, Χικμέτ, Μπρέχτ…) Πόσο δύσκολο ή εύκολο είναι να ενωθούν πετυχημένα δυο αυτόνομες μορφές τέχνης; Η μελοποίηση ενός ποιήματος σας προκαλεί περισσότερο δέος ή ασφάλεια;
Πάντοτε η μελοποίηση οποιουδήποτε κειμένου, πόσο μάλλον αν είναι ένα σοβαρό ποιητικό κείμενο, μου προκαλεί δέος. Και είτε τώρα, είτε πριν από σαράντα χρόνια, το αντιμετωπίζω με πολλή σοβαρότητα, με φόβο, με άγχος, με ερωτηματικά... Όμως είμαι ασκημένος, οφείλω να το ομολογήσω. Ίσως γιατί αγάπησα την ποίηση περίπου την ίδια εποχή με την μουσική, δηλαδή από 4 χρονών, όσο και αν φαίνεται περίεργο. Πίσω, στα χρόνια του ’50, όταν ο πατέρας μου πολλά βράδια, μου απήγγειλε ποιητές Ελληνες και ξένους, κυρίως  Έλληνες του μεσοπολέμου και μπορώ να σας πω ότι ορισμένους, για παράδειγμα τον Καρυωτάκη, τον θυμάμαι απ’έξω από εκείνη την εποχή. Έτσι χωρίς να το θέλω με μάγεψε, λειτουργούσε σαν παραμύθι και το κουβαλάω. Το κουβαλάω και από την ώρα που 4 χρονών έβαλα τα χέρια μου στο πιάνο και άρα μέσα μου μεγάλωσα με δύο κολώνες, την μουσική και την ποίηση. Και ήταν φυσικολογικό ίσως από τα 20 και μετά, αυτά τα πράγματα να ενωθούν, όχι μόνο στο επίπεδο του τραγουδιού, αλλά και στο επίπεδο της λόγιας μουσικής.
.
.
Και όσον αφορά στον τρόπο, τη δυσκολία ή μη αυτής της ένωσης, εσείς πώς το εισπράττετε;
Το ποια φόρμα ακολουθείται, αν μπορεί δηλαδή, ένα κείμενο να λειτουργήσει ως απλό τραγούδι, ως καντάτα,  ως ορατόριο ή ακόμα και ως όπερα, αυτό έχει να κάνει πάντοτε με το κείμενο. Δεν ξεκινάς με τα δεδομένα της μουσικής σου και με τις δεδομένες εμμονές σου. Έχεις το κείμενο που «απαιτεί» και σε σπρώχνει να το αποκαλύψεις. Αν είσαι λοιπόν καλά προπονημένος και ασκημένος, αν έχεις μία γενικότερη παιδεία πάνω σε αυτά τα θέματα και βεβαίως αν έχεις ταλέντο μουσικό, τότε θα βρεις εκείνους τους ήχους  που θα αποκαλύψουν τις κρυμμένες πλευρές. Γιατί η μελοποίηση μόνο τότε αξίζει, όταν αποκαλύπτει τα κρυμμένα, αυτά που δεν φαίνονται δια γυμνού οφθαλμού, γιατί αν όλα φαίνονταν τότε δεν θα χρειαζόταν η μελοποίηση.
.
Τι σημαίνει για σας η ποίηση; Πιστεύετε ότι μπορεί να παίξει έναν ευρύ καταλυτικό ρόλο σήμερα, μέσα σε έναν αφόρητα υλικό κόσμο, απογυμνωμένο από πνεύμα; Ή θα απευθύνεται πάντα σε μια πνευματική ελίτ;
Δεν θα μπορούσα να πω, ότι σε αυτή τη βάση των καπιταλιστικών κοινωνιών ότι είναι δυνατόν να περάσουμε με την ποίηση την καθημερινότητά μας. Θα ήταν αφελές από τη μεριά μου. Δεν είμαι όμως και τόσο απαισιόδοξος, ότι μιλάμε για κάποια πολύ μικρή ελίτ κλπ, καθότι υπάρχουν ποιητές που έχουν περάσει ευρύτερα. Άλλοτε και με τη βοήθεια της μουσικής και άλλοτε χωρίς. Αυτή τη στιγμή ευρύτερα από όσο ένα κοινό… 1000 ατόμων, έχει περάσει ο Καβάφης, αλίμονο! Και ευρωπαϊκά έχει περάσει, δηλαδή σιγά σιγά, παίρνουν την θέση τους τα πράγματα. Αλλιώς βέβαια τον κατανοεί ο Α, αλλιώς ο Β, αλλά αυτό είναι μέσα στο παιχνίδι. Πάντως απέχουμε πάρα πολύ από εκείνη την κοινωνία στην οποία «ο ψαράς θα γράφει ποιήματα και ο ποιητής θα ψαρεύει»…
.
Όταν ένα ποίημα μέσα από τη μελοποίησή του ακουμπά τον πολύ κόσμο, πιστεύετε ότι αυτό γενικά ενισχύει τη δυναμική του ή την αποδυναμώνει; Υπάρχουν κατά τη γνώμη σας περιπτώσεις μεγάλων ποιημάτων που ατύχησαν στα χέρια ατάλαντων συνθετών;
Ουκ ολίγες! Υπάρχουν πάρα πολλές περιπτώσεις σπουδαίων ποιητικών ή μη κειμένων, αλλά και στίχων σοβαρών που ατύχησαν και άλλες που δεν ατύχησαν. Δεν θα αρχίσω να αναφέρομαι στην μία περίπτωση ή στην άλλη, αλλά έχουν υπάρξει. Η μελοποίηση, το είπα και προηγουμένως, αξίζει τον κόπο και δικαιώνεται μόνο όταν αποκαλύπτει ό,τι δεν μπορεί να αποκαλύψει η ανάγνωση του ποιήματος και του κειμένου. Όταν αποκαλύπτει τα «κρυμμένα», την κρυμμένη πλευρά της σελήνης. Τότε βοηθιέται και το ποίημα να γίνει γνωστό, να αρέσει και να γίνει ένα κομμάτι της ζωής και άλλων ανθρώπων, γιατί  αν δεν το κάνει, είναι δώρον άδωρον.  
.
Στο έργο σας έχετε πειραματιστεί με ευφάνταστα και πρωτότυπα ακούσματα (π.χ. ατονικά στοιχεία), σχεδόν «αιρετικά» για… απόφοιτο Ωδείου. Τελικά οι κλασικές μουσικές σπουδές αποτελούν βάση για τέτοιες υπερβάσεις ή ίσως «τροχοπέδη»;
Πολύ ωραία ερώτηση, διότι η απάντηση δεν είναι μονοδιάστατη! Η βασική μου απάντηση πάνω σε αυτό που ρωτάτε έχει να κάνει με το εξής: Ας πάρουμε δύο συνθέτες ακριβώς ίδιου ταλέντου. Ας πούμε ότι είχε εφευρεθεί ένα «ταλεντόμετρο», και έβρισκε το ταλέντο του χ και του ψ, ίδιο. Αν ο χ είχε δεκαπλάσιες γνώσεις από τον ψ, τότε θα είχε πολλές δυνατότητες να γράψει πολύ περισσότερα σημαντικά πράγματα από τον ψ. Να κολυμπήσει το ταλέντο σε μεγαλύτερο κύκλο, από ότι το 10% των γνώσεων του άλλου. Αν υπήρχε μόνο η γνώση και δεν υπήρχε το ταλέντο δεν ισχύει αυτό που είπα. Παίζει λοιπόν ρόλο η γνώση. Τώρα, ποια γνώση; Γνώση είναι όντως η γνώση της κλασσικής μουσικής γιατί είναι μία μουσική, η οποία τουλάχιστον για όσους ζουμε στην Ευρώπη, είναι και λίγο στο DNA μας, είναι 700-800 χρόνια στο κόλπο. Υπάρχει όμως και η μουσική άλλων Ηπείρων. Της Αφρικής, της Ασίας κλπ. Υπάρχει επίσης η Τζαζ και όλος ο αυτοσχεδιαστικός χώρος του τρίτου δρόμου. Υπάρχουν τόσες πολλές, η ηλεκτρονική μουσική, η σύγχρονη πειραματική μουσική , υπάρχει η δεξιοτεχνία στο παίξιμο ενός οργάνου. Άρα λοιπόν στη γνώση περικλείονται πολλά και ένα βασικό από αυτά έιναι η κλασσική μουσική.
.
Μεταξύ έμφυτου ταλέντου και σοβαρής δουλειάς, τι ποσοστό θα δίνατε στο καθένα για ένα επιτυχημένο αποτέλεσμα;
Με πολύ σοβαρή δουλειά χωρίς ταλέντο θα γεμίζεις σελίδες χαρτί χωρίς ή με λίγο νόημα. Το έμφυτο ταλέντο θα πυροβολήσει 4 φορές αλλά μετά θα σιγήσει.
.
Όσον αφορά στην πολιτική σας καριέρα, ιδιαίτερα κατά την τριετή θητεία σας στο Υπουργείο Πολιτισμού επί ΠΑΣΟΚ (1993-1996), τι αποκομίσατε ως τελικό απολογισμό; Θα επιχειρούσατε κάτι αντίστοιχο στο μέλλον;
Ξεκινάω από το τελευταίο για να πω ότι είναι η 357η φορά που λέω ότι δεν θα επιχειρούσα, με αρχή το 1996, που είπα ότι αυτός ο κύκλος έκλεισε για μένα. Και έκλεισε για πολλούς λόγους που είναι νομίζω περιττό να τους ξαναπώ, τους έχω πει πάρα πολλές φορές, γίνομαι πληκτικός όπως μου λέει η γυναίκα μου. Το τι αποκόμισα: Δεν θέλω να δικαιώνω όλες μου τις κινήσεις στο παρελθόν, αλλά εντάσσω αυτή την ιστορία του Υπουργείου Πολιτισμού σε εκείνη την λογική που είχα για 20 χρόνια και για την οποία δεν μετανιώνω, σε ό,τι αφορά στην Πολιτιστική Διαχείριση. Ίδρυση του Διεθνούς Φεστιβάλ Πάτρας, η επί της ουσίας δική μου καλλιτεχνική διεύθυνση στην αρχή της λειτουργίας του Μεγάρου Μουσικής , η τριετής θητεία στο Υπουργείο, η μικρή αλλά ουσιαστική παρέμβαση μου στο Φεστιβάλ Αθηνών κλπ. Μέσα σε αυτή τη λογική λοιπόν εντάσσω αυτό, γιατί υπενθυμίζω, ότι την ίδια ώρα που το αποδεχόμουν, δεν δεχόμουν την καθημερινότητα του βουλευτή. Είχα πρόταση να είμαι βουλευτής επικρατείας και δεν το δέχτηκα. Άρα λοιπόν αυτό που έκανα, ήθελα να σηματοδοτεί μόνο μία πολιτιστική διάσταση.
.
Η πορεία σας ως υπουργός, υπήρξε απρόσκοπτη, λειτουργήσατε όπως θα θέλατε  ή συναντήσατε δυσκολίες και προβλήματα;
Χωρίζω βιαστικά σε δύο περιόδους την εποχή του Υπουργείου. Την πρώτη περίοδο δεν την εύχομαι ούτε στον εχθρό μου, η τρικλοποδιά πήγαινε σύννεφο από το πρωί μέχρι το βράδυ από το σύστημα των πολιτικών, ανεξαρτήτως κομμάτων. Έβλεπαν έναν ξένο να παρεισφύει και να τρώει μία θέση από τις 17 και αυτό δεν είχε να κάνει με ΠΑΣΟΚ ή ΝΔ, αλλά με το σύμπαν ολοκληρο και με τις εφημερίδες που έπαιζαν τα παιχνίδια των διαφόρων. Στη δεύτερη όμως περίοδο, επειδή ο Ανδρέας Παπανδρέου με πίστεψε και με στήριξε και κατάλαβαν όλοι ότι «στου κουφού την πόρτα όσο θέλεις βρόντα», με άφησαν ήσυχο και πραγματικά είμαι υπερήφανος για τις κινήσεις που έγιναν μεθοδικά τότε στο Υπουργείο. Αναφέρομαι γρήγορα στην Εθνική πολιτική Βιβλίου, στη ίδρυση του ΕΚΕΒΙ, στις οργανωτικές αλλαγές του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, του Εθνικού και της Λυρικής, στις οικονομικές αυξήσεις αλλά με βάση κριτήρια και στο θέατρο και στη μουσική,  στο γεγονός ότι καταγράφτηκαν για πρώτη φορά τα 1300 Φεστιβάλ και χρηματοδοτήθηκαν μόνο τα 20 πιο σημαντικά, το Εθνικό Πολιτιστικό Δίκτυο Πόλεων, στο ότι επί των ημερών μου ξεκίνησε επί της ουσίας  ο σύγχρονος χορός στην Ελλάδα, όχι με την έννοια ότι… χόρεψα εγώ, αλλά βοήθησα καθοριστικά τους ταλαντούχους εκείνης της γενιάς δεκαπλασιάζοντας τον προϋπολογισμό από πλευράς  Υπουργείου. Γίνανε πολλά και μεθοδολογικά, μετά βέβαια ήρθε η λαίλαπα και Υπουργών του ίδιου κόμματος και πια έμειναν πολύ λίγα πράγματα από αυτή την περίοδο.
.
Δηλώνετε από πάντα αριστερός… Πώς κρίνετε τη θέση της αριστεράς στα σημερινά δεδομένα και πώς εξηγείτε την περιορισμένη της απήχηση, ενώ βάσει κοινωνικών συγκυριών παγκόσμια θα μπορούσε ίσως να ηγείται;
Έχετε απόλυτο δίκιο. Με την σημείωση, να μην ξεχνάμε και τον πόλεμο που γίνεται, καθώς «αυτοί» έχουν τα μέσα. Παλιά ο Μπρέχτ έλεγε «έχουν τους δικαστές, έχουν τα κανόνια τους, έχουν τον στρατό τους κλπ». Τώρα έχουν τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Και αυτό δημιουργεί ένα σύστημα καθημερινής πλύσης εγκεφάλου, με δημιουργία νέων συνηθειών στον κόσμο και επομένως ένα μεγάλο ποσοστό της απάντησής μου έχει να κάνει με αυτό. Αλλά δεν θα διστάσω να πω, για τα μεγάλα προβλήματα που έχει η αριστερά και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, γιατί ένα κομμάτι ήταν προσηλωμένο σε πολύ παλαιότερες εποχές και το λέω με όλο τον σεβασμό που αισθάνομαι, και ένα άλλο δεν έχει ακόμα κατορθώσει να καταλάβει τον ρόλο του.
.
.
.
Αυτό που βιώνουμε ως «κρίση», θεωρείτε ότι είναι αναπόφευκτη συνέπεια δικών μας καταστροφικών επιλογών ή «έξωθεν» επιβεβλημένο «σενάριο»;
Η κρίση είναι νομοτελειακό συμβάν του Καπιταλισμού διεθνώς. Και να ήθελε ο Καπιταλισμός δεν μπορούσε να το αποφύγει. Αυτά είναι λυμένα στην πολιτική οικονομία. Παλιότερα οι κρίσεις αφορούσαν κάποιες χώρες. Τώρα με την παγκοσμοιοποιημένη οικονομία, βήχει κάποιος στην Γουώλ Στρητ και παθαίνει πνευμονία στην Μαλαισία και πέφτει το αεροπλάνο. Συνεπώς η κρίση στο παγκόσμιο σύστημα δεν αποφεύγεται. Αυτό που κάνουν όμως οι έχοντες τα πράγματα στα χέρια τους, είναι ότι βρίσκουν την ευκαιρία να την μετακυλήσουν σε βάρος των λαών. Είναι το δεύτερο χαρακτηριστικό, έτσι ώστε ακόμα και στην περίοδο της κρίσης, οι πλούσιοι να γίνουν πλουσιότεροι και λιγότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι και περισσότεροι. Δεν το λέω εγώ, δεν το λεει η αριστερά, το λεει η Παγκόσμια Τράπεζα. Μόλις πριν 2 μήνες στο Νταβός: 88 άτομα στον πλανήτη τα τελευταία 6 χρόνια έχουν τόση περιουσία, όση 3.5 δισεκατομύρια πολίτες. Θέλετε άλλο επιχείρημα για το γιατί συνέβη η κρίση και πώς λειτουργεί για τους διαφόρους Αμπράμοβιτς, σε ολόκληρο τον κόσμο; 
.
Δεδομένων των συγκυριών, πόσο αισιόδοξο ή όχι βλέπετε το μέλλον της χώρας;
Αν τώρα είμαι αισιόδοξος… Εντάξει δεν θα δω την αλλαγή στον κόσμο. Δεν θα δω αυτό που είπα πριν, «τον ψαρά να γράφει ποίηση και τον ποιητή να ψαρεύει». Από την άλλη όμως, θα ήθελα να δω την κατεύθυνση ανατροπής αυτής της κατάστασης για πιο δίκαιες κοινωνίες. Γιατί θα χρειαστούν διακόσια χρόνια μεταβατικές κοινωνίες, οι άνθρωποι αυτή τη στιγμή από μόνοι τους δεν μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο, έχουν διαμορφωθεί ως προς ΑΥΤΟΝ τον κόσμο. Αν όμως αρχίσει να αλλάζει, αλλάζει και ο άνθρωπος. Αλλά θέλει 100-200 χρόνια. Είναι αφελές να πούμε αν αυριο βγει ο Σύριζα... Τι θα γίνει αύριο; Τίποτα δεν θα γίνει αύριο, πρέπει να σταματήσει αυτό που γίνεται για να ξεκινήσει μία αργή διαδικασία αλλαγών σιγά-σιγά, με λάθη, με οτιδήποτε. Πρέπει να καταλάβουν όλοι ότι χρειαζόμαστε 100-150 χρόνια για να πάμε στην κοινωνία της ουτοπίας. Αντιλαμβάνεστε ότι ούτε εγώ, ούτε και εσείς θα το ζήσουμε. Μακάρι όμως να ζήσουμε ένα σύνθημα που έγραψαν κάποιοι πιτσιρικάδες έξω από το σπίτι μου τις προάλλες: «μόνος σου μπορείς να τρέξεις γρήγορα, μαζί όμως μπορούμε να πάμε μακριά». Ας πάμε λοιπόν μαζί για να έχουμε την δυνατότητα να πάμε μακριά.
.
Μεταξύ τέχνης και πολιτικής, ποια είναι πιο ισχυρή ώστε να επηρεάσει την άλλη; Η πολιτική μπορεί να καπελώσει και να στεγνώσει την τέχνη ή μπορεί η τέχνη να εξωραϊσει και να δώσει όραμα στην πολιτική;
Είναι η πρώτη ερώτηση που αισθάνομαι λίγο απόμακρα, όλες οι άλλες ερωτήσεις ήταν εξαιρετικές. Υποθέτω ότι μιλάμε για σοβαρή τέχνη, γιατί αν μιλάμε για τέχνη με… εισαγωγικά για να εμπεδώσει το συγκεκριμένο καθεστώς, βεβαίως υπάρχει η τέχνη της καθημερινότητας, του λάιφ στάιλ, που εξωραίζει την συγκεκριμένη πολιτική. Αν μιλάμε για τη σοβαρή τέχνη, αυτή δεν εξωραίζει καμία πολιτική και δεν πάει χέρι – χέρι μαζί της. Ακολουθεί τον δρόμο της, γιατί καταγράφει την πορεία του ανθρώπου πάνω στον πλανήτη. Ή γιατί στις δύσκολες στιγμές εμψυχώνει τον άνθρωπο. Η πολιτική, αν σχετίζεται με όσα είπα προηγουμένως για να αλλάξει την ζωή των ανθρώπων, κάποτε μπορεί και να συναντηθεί με την τέχνη. Προς το παρόν οι δρόμοι είναι άλλοι.
.
Στη μεγάλη πορεία σας έχετε να επιδείξετε ένα πλούσιο δισκογραφικό έργο και συνεργασίες με σπουδαίους καλλιτέχνες, Ξεχωρίζετε κάποιο από τα έργα σας ή κάποια συνεργασία, ιδιαίτερη για σας;
Είναι αδύνατο να ξεχωρίσω, αυτό για το οποίο είμαι σίγουρος είναι ότι ως πρόθεση, ήμουνα πάντοτε ο άνθρωπος που προσπαθούσα να κάνω αυτό που με καίει, να λειτουργήσω ως προς τις εμμονές μου και να είμαι πολύ έντιμος με τον εαυτό μου. Αν τα κατάφερα, πού την πάτησα, πού δεν την πάτησα, αυτό δεν μπορώ να το κρίνω εγώ. Από την άλλη μεριά, όλα αυτά είναι παιδιά μου, είτε πρόκειται για το διπλό κοντσέρτο για βιολί, πιάνο και ορχήστρα, είτε πρόκειται για τη μουσική πράξη στον Μπρεχτ, είτε πρόκειται για του Αιώνα την Παράγκα, είτε για μουσική για θεατρική παράσταση. Επομένως λοιπόν όλα σημαίνουν κάτι και τα αγαπάω. Όμως στο τραγούδι αποφάσισε ο κόσμος για μένα. Αλήθεια, εδώ και 35 χρόνια αυτή η ιστορία με τον Καββαδία, επειδή έχει ξεπεράσει τα όρια 3 γενεών και έχει κάνει κάποια νούμερα – τα χρησιμοποιώ μόνο για να γίνει κατανοητό γιατί μιλάμε, καθώς τα νούμερα των δίσκων ή οτιδήποτε δεν με αφορούν- το ότι έχει κάνει 2.000.000 αντίτυπα σημαίνει ότι ένα μεγάλο μέρος του Ελληνικού λαού οριστικά έχει θεωρήσει  ότι αυτό το έργο είναι η αιχμή του δόρατος της τραγουδοποιείας μου.
.
Όταν ερμηνεύετε ο ίδιος τα κομμάτια σας, λογικά νοιώθετε ως δημιουργός πιο κοντά στο αίσθημα του τραγουδιού από οποιονδήποτε άλλον. Έχετε νοιώσει ποτέ να «προδίδεται» αυτό το αίσθημα από ατυχή ερμηνεία;
Βεβαίως το έχω νιώσει, απλώς θέλω να πω για το πρώτο, ότι εγώ δεν είμαι υπέρ της άποψης ότι ντε και καλά ο δημιουργός πρέπει να τραγουδάει τα δικά του τραγούδια αλλά να τραγουδάει εκείνα τα τραγούδια που απαιτούν τον δημιουργό τους. Γιατί δεν το απαιτούν όλα. Οι 7 νάνοι , όχι ότι δεν μπορούν άλλοι να το πουν τεχνικά, αλλά απαιτεί το δημιουργό του. Για το φτωχό Μπέρτολτ Μπρεχτ, εγώ ο Μπέρτολτ Μρεχτ είμαι από τα μαύρα δάση, απαιτεί τον δημιουργό του. Είναι κάποια που απαιτούν και γι αυτό τα λέω. Από εκεί και πέρα βεβαίως και υπήρχαν και ατυχείς ερμηνείες, πάντως οφείλω να πω ότι είμαι από τους τυχερούς, γιατί πάρα πολλές συνεργασίες μου βγήκαν με πολύ σημαντικό τρόπο.
.
Πως εξηγείτε τη «στειρότητα» της εποχής στα μουσικά πράγματα, δεδομένου ότι εκλείπουν σχεδόν παντελώς αξιόλογες πρωτότυπες δημιουργίες; Και ενώ η ποιότητα είναι «εν ανεπαρκεία», η ποσότητα αντίθετα, από μέτρια έως κάκιστα ακούσματα αφθονεί;
Αυτό είναι η μία ανάγνωση της πραγματικότητας. Είναι αυτό, που το ποτήρι το βλέπουμε μισοάδειο ή μισογεμάτο, ανάλογα την ημέρα ή το πως αισθανόμαστε. Θα έλεγα ότι αυτό φαίνεται. Ρωτάω: είναι και έτσι; Δηλαδή, μήπως υπάρχουν πράγματα που γίνονται, αλλά δεν φτάνουν όπως έφταναν παλιότερα. Μην ξεχνάμε πως δισκογραφία δεν υπάρχει. Θα μου πείτε, υπάρχει το διαδίκτυο κλπ. αλλά αυτό δεν είναι ένα κριτήριο στέρεο. Η διαδικασία άλλαξε. Εγώ προχτές άκουγα ένα τραγουδοποιό σε ένα μπαράκι 20 ατόμων και μου έκανε φοβερά καλή εντύπωση, το όνομα του είναι άγνωστο, δεν έρχεται κόσμος να τον δει. Ενώ παλιότερα βγάζοντας ένα δίσκο αυτόματα αποκτούσε κάποιο κοινό και τον ξέραμε. Το ίδιο και στην λεγόμενη κλασσική μουσική. Γίνεται ένα κοντσέρτο, υπάρχουν καμιά σαρανταριά μέσα και πάνω στη σκηνή είναι περισσότεροι από τους κάτω. Θεωρώ ότι είναι αρκετά υπερβολικό να πούμε ότι δεν γίνονται πράγματα, νομίζω γίνονται, απλώς είναι πολύ δύσκολο να φανούν. Δεν υπάρχουν πια στα έντυπα και στις εφημερίδες ειδικές στήλες που να τα προβάλουν, δεν υπάρχουν ειδικά περιοδικά, έκλεισαν όλα, οι τηλεοράσεις δεν το συζητάμε, δεν παρουσιάζουν  ούτε καν τους επιφανείς του έντεχνου νεοελληνικού τραγουδιού, για κλασσική μουσική δεν τίθεται καμία συζήτηση, ούτε καν η σοβαρή Καθημερινή βγάζει πια κάποια cd κλασσικής μουσικής. Άρα λοιπόν έχουμε μία υπονόμευση όλων αυτών των πραγμάτων.
.
Στα πλαίσια του πειραματισμού πάνω σε κλασικά κομμάτια, που– ελλείψει πρωτότυπων δημιουργιών- αποτελεί μόδα της εποχής, πώς θα κρίνατε το «πείραγμα» δικών σας συνθέσεων από τρίτους;
Καταρχήν έργα μου της λόγιας ή της σύγχρονης μουσικής δεν μου έχουν πειράξει. Είναι δύσκολο να πειραχτούν αυτά γιατί είναι έτσι. Τραγούδια μου ναι, το πείραγμα που έκαναν ας πούμε τα Υπόγεια Ρεύματα , προς την κατεύθυνση του ροκ ύφους ήταν κατά την άποψή μου πολύ πετυχημένο. Άλλα πειράγματα που έχω υπόψη μου, είναι λιγότερο πετυχημένα, αλλά καλύτερα να τα πειράζουν παρά να τα αγνοούν.
.
Σε μια παράστασή σας, ποιο είναι το πιο σημαντικό που θα θέλατε να δώσετε στο κοινό ώστε φεύγοντας να το πάρει μαζί του;
Εδώ κάτι έχω καταφέρει και ειδικότερα όταν παίζω με φόρμες 2-3 ατόμων, επιλέγοντας πολύ σημαντικά πρόσωπα δίπλα μου, θέλω τη διαδικασία «πεθαίνω και γεννιέμαι στη σκηνή». Βαρύγδουπο ακούγεται, αλλά έτσι αισθάνομαι εγώ και οι άμεσοι συνεργάτες μου. Νομίζω, ότι όταν ο άλλος έρχεται με καλή προαίρεση, γιατί παίζει ρόλο το ήθος, η παρουσία του και η στάση του, τότε αυτή η αμφίδρομη σχέση επιτυγχάνεται και είναι σίγουρο ότι παίρνει μαζί του πολύ περισσότερα πράγματα.
.
«Η Τέχνη σε κάνει καλύτερο άνθρωπο»… Πόσο αληθινό και πόσο εφικτό είναι τελικά;
Η τέχνη αυτό που ξέρω ότι κάνει, είναι επί της ουσίας να παρακολουθεί το χνάρι του ανθρώπου πάνω στη γη. Το άλλο που κάνει, ειδικά στον 20Ο αιώνα, είναι τους ανθρώπους πιο κριτικούς έτσι ώστε να μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο, γιατί αν δεν έχουν κριτική σκέψη δεν μπορούν να το καταφέρουν. Το τρίτο, σε εποχές κρίσεις μπορεί και εμψυχώνει. Τώρα αν αυτά σημαίνουν ότι κάνει τον αποδέκτη «καλύτερο άνθρωπο», έχετε την απάντηση.
.
Κλείνοντας θα θέλαμε δυο λόγια για το πρόγραμμα που θα παρουσιάσετε στη Θεσσαλονίκη στις 5 Απριλίου με το σκεπτικό της λιτής, ουσιαστικής παρουσίασης
Πρώτον. Είμαι με δύο καλλιτέχνες που τους θαυμάζω απεριόριστα. Ο Θύμιος Παπαδόπουλος είναι ο πιο πολυσύνθετος Ελληνας μουσικός. Παίζει με όλες τις φόρμες, παίζει με 16 πνευστά, στην παράσταση με 5, η Ρίτα Αντωνοπούλου είναι αυτό που είχα χάσει εγώ για πάρα πολλά χρόνια, δηλαδή την πιο total voice, την συνολική τραγουδίστρια. Την γυναίκα που μπορεί να τραγουδήσει μεγάλο κομμάτι του φάσματος, με φοβερή σκηνική παρουσία και εκτοξεύοντας λέξεις, φράσεις, συλλαβές κατευθείαν στην καρδιά και στο μυαλό του ακροατή. Από την άλλη μεριά, κάνοντας μία παράσταση, ένα καμπαρέ για 3, ένα πολιτικό καμπαρέ στο πρώτο μέρος, ένα πιο απελευθερωμένο στο δεύτερο, έχεις την δυνατότητα να φτάσεις στην ουσία του τραγουδιού. Γιατί όπως είπε και ο Σεφέρης, βαρύναμε το τραγούδι μας με πολλά στολίδια, καιρός να το απογυμνώσουμε για να βρούμε την ουσία του.
.
Σας ευχαριστούμε θερμά για την παραχώρηση αυτής της εξαιρετικής συνέντευξης.

Φωτογραφικό υλικό






Αρθρογραφος

Στασινοπούλου Πίτσα
Στασινοπούλου Πίτσα

Γραψε το σχολιο σου

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Υπογραμμίζονται τα υποχρεωτικά πεδία *

Γραψε το σχολιο σου στο Facebook

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

τελευταιες αναρτησεις
Ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης Κωνσταντίνος Ζέρβας απονέμει τα κορυφαία βραβεία στα 10 ΘΒΘ 2020
Ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης Κωνσταντίνος Ζέρβας απονέμει τα κορυφαία βραβεία στα 10 ΘΒΘ 2020
με 0 Σχόλια 2462 Views

 Η τιμή είναι μεγάλη και η αναγνώριση από τον πρώτο πολίτη της πόλης, για ένα θεατρικό θεσμό που αισίως κλείνει φέτος τα 10 χρόνια, ακόμη μεγαλύτερη. Τον ευχαριστούμε θερμά

Περισσότερα ...

Web Radio

ΘΕΑΤΡΟΜΑΝΙΑ

Περισσότερη θεατρομανία
ΣΙΝΕΜΑΝΙΑ

Περισσότερη Σινεμανία
ΜΟΥΣΙΚΟΜΑΝΙΑ

Περισσότερη Μουσικόμανία
ΤΕΧΝΗ - ΒΙΒΛΙΟ

Περισσότερα Τέχνη Βιβλίο
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Περισσότερη Θεσσαλονίκη


Περισσότερα Της «K» το κάγκελο
  • Το.. λάθος της στο σεξ που προδίδει ότι σας απατά
    Το.. λάθος της στο σεξ που προδίδει ότι σας απατά

     Σε κάθε ζευγάρι υπάρχει το "πράσινο τερατάκι" της ζήλειας και της αμφισβήτησης για το κατά πόσον ο ένας είναι αφοσιωμένος και πιστός στον άλλο. Όσον αφορά τις γυναίκες, ωστόσο, υπάρχει μια μικρή λεπτομέρεια που μπορεί να "προδώσει" το αν έχουν απατήσει τον σύντροφό τους...


    Περισσότερα ...
  • Αφθώδης Στοματίτιδα.
    Αφθώδης Στοματίτιδα.

     Στη χαβούζα του ’20 επιπλέουν (με σειρά εμφάνισης) ένας καράφλας οδηγός ΚΤΕΛ, η γιαγιά μου, ο Τζορτζ Όργουελ, ο Αμβρόσιος, η θεία Τούλα, ο Μπακογιάννης, η Λέχου, ένας υποψήφιος πανελληνίων με αφθώδη στοματίτιδα, εγώ, εσύ που διαβάζεις αυτό το άρθρο και ο άλλος που θα το αγνοήσει. Γράφει η Ντόρα Παπάζη.

    Περισσότερα ...
  • Αύγουστος Κορτώ: «Οταν είπα στη μάνα μου ότι μου αρέσουνε τ΄αγόρια»…
    Αύγουστος Κορτώ: «Οταν είπα στη μάνα μου ότι μου αρέσουνε τ΄αγόρια»…

     Ο Έλληνας συγγραφέας, που δεν έχει κρύψει τις σεξουαλικές του προτιμήσεις, γράφει με αφορμή τη σημερινή, Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ομοφοβίας, για την ανάγκη να σκοτώσουμε τη ντροπή...


    Περισσότερα ...

Περισσότερη Παράξενη ζωή