Ο αιρετικός λογοτέχνης ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ μιλάει εφ΄όλης της ύλης στην Κουλτουρόσουπα...

45591 Views
Ο αιρετικός λογοτέχνης ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ μιλάει εφ΄όλης της ύλης στην Κουλτουρόσουπα... Ο αιρετικός λογοτέχνης ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ μιλάει εφ΄όλης της ύλης στην Κουλτουρόσουπα...

   

Συνέντευξη σε: Αριάδνη Καναβάκη,Τσιρόγλου Γιάννης. Μιχάλης Σκολιανός

Ο Δημήτρης Δημητριάδης εισέβαλλε στη ζωή μας το 1978 με το θρυλικό του κείμενο «Πεθαίνω σαν χώρα» και από τότε δεν έχει πάψει να μας απασχολεί, ανεξάρτητα από τα δικά του συγγραφικά διαλείμματα ή τα δικά μας αναγνωστικά. Στη χώρα μας, έχουν ανέβει ελάχιστες φορές θεατρικά του και αναλυτικότερα, στο Θέατρο Αμόρε το 1995 το «Η αρχή της ζωής», το 2000 η «Ζάλη των ζώων πριν τη σφαγή» και το 2003 οι «Διαδικασίες διακανονισμού». Στο θέτρο Άττις το 2002, η «Λήθη» και μετά στο θέατρο Πορεία το 2012. Ακολούθησαν, το ανέβασμα του «Πεθαίνω σαν χώρα» και του «Insenso» στα πλαίσια του Φεστιβάλ Αθηνών, ενώ φέτος παρουσιάστηκαν «ο Κυκλισμός του Τετραγώνου» στη Στέγη Γραμμάτων & Τεχνών και το ανέκδοτο «Πολιτισμός. Μια κοσμική τραγωδία» στο Ίδρυμα Μιχάλη Κακογιάννη (δεν συμπεριλαμβάνουμε τις παραστάσεις της Θεσσαλονίκης).

.
   Στην παρούσα μας συνέντευξη,που πρόκειται περισσότερο για μια συνομιλία ή ας το πούμε ξεκάθαρα για μια προσπάθεια συν-ουσίας,διερευνούμε και εμβαθύνουμε, όσο μπορούμε, στον δικό του απογυμνωμένο συγγραφικό τρόπο και στην κατανόηση του όποιου αιρετικού που σαφώς τον διακρίνει.Ήδη από την πρώτη μας ερώτηση –ως άλλος Θέσπις και εμείς- προσπαθούμε να μιλήσουμε για τον σύγχρονο Δημητρίαδη και να επικεντρωθούμε στο εδώ και τώρα και στα ζητήματα που τον απασχολούν. Υπάρχει μια σοβαρή πιθανότητητα, τούτο το κείμενο, να αποτελεί το εναρκτήριο λάκτισμα για ένα σφικτοδεμένο θεωρητικό [αιρετικό προσχέδιο] πλαίσιο, για ένα κομμάτι της σύγχρονης θεατρικής αναπαράστασης και όχι μόνο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ήδη τα θεατρικά πράγματα δεν έχουν κάπως προχωρήσει [έστω και με αργούς ρυθμούς, έστω και διασπαστικά ή διστακτικά παρεμποδιζόμενα ως προς την αναπαράσταση].
.
   Ο δικός του αντι-πλατωνισμός* [που μας βρίσκει σύμφωνους] και η δική μας επιθυμία να δούμε επιτέλους έντεχνα  μια Vis generandi”[=ζωοποιός δύναμη] στη σκηνή, φαίνεται να ζευγάρωσαν, με τις όποιες δυσκολίες ή ευκολίες και να αποτελούν ως προϊόν, μια καθαρόαιμη Ομηρική διάθεση. Όμως, ας μη γελιόμαστε, σε πραγματικό χρόνο, αυτά είναι καταστάσεις που ήδη θα έπρεπε να έχουμε βιώσει, τουλάχιστον στη σκηνή και να έχουμε προχωρήσει στο πάρα πέρα,που και για τον ίδιο τον Δημήτρη Δημητριάδη, αποτελεί τον διακαή πόθο του και το μεδούλι της τέχνης του. Επί παραδείγματι, θα μπορούσαμε  να έχουμε δει πολύ περισσότερο Δημητριάδη επί σκηνής [αν μας το επέτρεπαν] και σήμερα να έχουμε μετακινηθεί λίγο παρακάτω. Όπως και να ΄χει ο Δημήτρης Δημητριάδης μας διέθεσε γεναιόδωρα άπλετο χρόνο και τον ευχαριστούμε για αυτό.Για όλους εσάς το παρακάτω κείμενο, ως μια συνομιλία, σε μια in situ μεταφορά- σε απλά ελληνικά -από αυτές τις γλαφυρές που μας αρέσουν. 
.

Ο Δημήτρης Δημητριάδης μιλάει εφ΄όλης της ύλης στην Κουλτουρόσουπα.

(Α.Κ)  Ξεκινώντας,θα ήθελα να σας πω,ότι η συνομιλία μου με σας θα είναι μια ηδονή. Φέρνει κ. Δημητριάδη ο διάλογος ηδονή, την πιθανότητα του έρωτα ή παραμένει πλατωνικός;
Είμαι εναντίον οποιασδήποτε πλατωνικής διάστασης,σε οτιδήποτε συμβαίνει μεταξύ των ανθρώπων.
.
(Α.Κ)  Πλέον ή και από παλιά;
Από πάντα. Είμαι εξ ορισμού αντιπλατωνικός σε όλα τα επίπεδα. Μολονότι  δεν έχω ειδικότητα ή κάποια συγκεκριμένη γνώση - δεν είμαι ειδικός- έχω ασχοληθεί όμως αρκετά με όλα τα ζητήματα που θέτει ο πλατωνισμός πχ με το μύθο του σπηλαίου στην Πολιτεία ( και στα θεατρικά μου έργα).Το θέμα της ηδονής βέβαια θέτει και ένα ζητημα, δεν είναι μόνο σωματική είναι και πνευματική. Αλλα γιατί να τίθεται το θέμα αυτό, γιατι αυτός ο διαχωρισμός; Ο Πλάτων είναι ένας δυϊσμός του εδώ και του εκεί, το τώρα και το παραπέρα, το γήινο και το ουράνιο, το υλικό και το μη υλικό . Ο κόσμος των ανθρώπων και ο κόσμος του ουρανού.
 
(Α.Κ)  Σας ρωτώ, γιατί ο Πλάτωνας απέτυχε θεατρικά, φθονούσε..
Ναι, φθονούσε την Ποίηση και τους ποιητές και τη θεατρική δράση και την τραγωδία την ίδια. Είχε εξοβελίσει από την Πολιτεία, τους ποιητές και θεωρούσε τη θεατρική παράσταση/αναπαράσταση,επιβλαβή και για την Πολιτεία και τους πολίτες.
.
(Α.Κ)  Θα λέγατε ότι ουσιαστικά έκανε ένα μονόλογο;
Δεν έκανε ακριβώς ένα μονόλογο, αλλά μετέτρεψε το διάλογο σε κάτι το οποίο υπερβαίνει την ανθρώπινη κατάσταση/υπόσταση. Δηλαδή ήθελε πάντα, το πέραν αυτού,το πέρα της σάρκας. Έχει πεί ότι ο,τιδήποτε υλικό και σαρκικό, είναι δευτερεύον, είναι κατώτερο και οφείλουμε να το αντιμετωπίζουμε σαν κάτι που πρέπει να το αποφεύγουμε,να το υπερβαίνουμε. Να το υπερβούμε, να πάμε πέρα από αυτό.
.
(Α.Κ)  Επομένως ο πλατωνικός διάλογος δεν είναι συνουσία;
Ο αποκλεισμός του σώματος εκ προοιμίου ή στο τέλος μια διαδικασίας όπως είναι ένας διάλογος, προϋποθέτει βέβαια τον αποκλεισμό του σώματος.Τώρα η συνουσία; Για μένα ο πλατωνικός διάλογος, είναι ένας διανοητικός διάλογος. Είναι χαρακτηριστικότατο λόγου χάρη, ότι στον Χαρμίδη (Πρώτη Πλατωνική περίοδος), ο διάλογος αυτός αρχίζει με τη συνάντηση του Σωκράτη και μιας ομάδας νεαρών, μεταξύ των οποίων και ο πανέμορφος Χαρμίδης. Και περιγράφει ο Πλάτων, διότι είναι και αφηγηματικός ο διάλογος αυτός , αρχικά μια περιγραφή του χώρου και του χρόνου: Ότι πέφτει το βλέμμα του Σωκράτη –έχω ασχοληθεί πολύ με αυτή τη σκηνή που περιγράφω τώρα-στο άνοιγμα του χιτώνιου του Χαρμίδη και βλέπει το γυμνό του στήθος. Και εκεί παθαίνει αυτό που λέμε απλά πλάκα! Δηλαδή κεραυνοβολείται από αυτό και αποστρέφει το βλέμμα. Και έτσι αρχίζει ο διάλογος!  Αυτό το σημείο ακριβώς, είναι όλος ο Πλάτων. Είναι η αποστροφή του βλέμματος ή της αφής ,από τη σάρκα, από το ζωντανό σώμα προς την πνευματική συνουσία. Ο αποκλεισμός της επαφής ή της αφής του σώματος και η ακόλουθη μετάβαση σε μια επαφή η οποία είναι καθαρά διανοητική.
.
(Α.Κ)  Και κάπως απάνθρωπη;
Μειώνει, περιορίζει, προκαλεί .Απάνθρωπη με την έννοια ότι διαιρεί τον άνθρωπο σε δύο μέρη από τα οποία το ένα αποκλείεται. Αλλά το ερώτημα το σημαντικότατο είναι όπως το αναπτύσει στο καταπληκτικό βιβλίο της η Χάνα Άρεντ «Η ζωή του πνεύματος». Πώς μπορεί να γίνει οποιοσδήποτε διάλογος, όταν δεν υπάρχει το σώμα; Δηλαδή πώς μπορεί να γίνει οτιδήποτε μεταξύ των ανθρώπων, αν αποκλειστεί η διάσταση η σωματική, της σάρκας. Μπορεί ο άνθρωπος να διαλέγεται με έναν άλλο άνθρωπο, αφαιρώντας το σώμα του; Μόνο γραπτώς μπορεί να γίνει αυτό, αλλά και πάλι αυτός που γράφει, γράφει με το σώμα του. Είναι παρόν το σώμα του. Ναι, αυτός ο διαχωρισμός του σώματος μπορεί να φτάσει στο σημείο να χαρακτηρισθεί και απάνθρωπος.
.
(Α.Κ) Επομένως πιστεύετε, ότι για την ύπαρξη της θεατρικής πράξης χρειάζονται και τα δύο, σώμα και διάλογος; [η ερώτηση δεν είναι ρητορική].
Κατεξοχήν. Μα ίσως στο βάθος, ο αποκλεισμός του θεάτρου από τον Πλάτωνα και από τη νομοθεσία  ή την ίδρυση της πολιτείας, να οφείλεται ακριβώς στο ότι στο θέατρο υπάρχει η παρουσία του ζωντανού σώματος. Είτε είναι οι ηθοποιοί πάνω στη σκηνή, είτε είναι οι θεατές κάτω στην πλατεία. Δεν υπάρχει πιο ζωντανή τέχνη, είναι η τέχνη η οποία απαιτεί εκ προοιμίου και εκ των πραγμάτων, την παρουσία του ζωντανού ανθρώπινου σώματος. Είναι κατά την γνώμη μου, κάτι τόσο αυτονόητο ώστε κανονικά ο Πλατωνισμός θα έπρεπε να καταρρεύσει εδώ και αιώνες. Όχι να ισχύσει και να δημιουργήσει και τον Χριστιανισμό και τα παρεπόμενα, απο τον Καντ μέχρι τον Χέγκελ. Υπήρξαν και αντίπαλοι βέβαια όπως ο Νίτσε, ο οποίος είναι αντιπλατωνιστής ούτως ή άλλως. 
.
(Α.Κ)  Ο Τσαρούχης, ο κατεξοχήν σωματικός ερωτικός  ζωγράφος,έλεγε ότι δεν έχουμε φύγει, ούτε θα φύγουμε από τον κύκλο του Πλάτωνα. Πιστεύετε ότι μπορεί και με κάποιο τρόπο να “υπέφερε”;
Ναι ε; Τον έχω γνωρίσει τον Γ. Τσαρούχη και έχουμε μιλήσει αρκετά. Νομίζω ότι έχει δίκιο σε αυτό. Ο Πλατωνισμός έχει τόσο κυριεύσει, κατακυριεύσει την ανθρώπινη σκέψη ως νομοθεσία πια, ως δουλεία του ανθρώπινου μυαλού.
(Α.Κ)  Και Ευρωπαικά;
Παγκοσμίως, ώστε όλη η ορολογία του Πλατωνισνού είναι σχεδόν ανυπέρβλητη. Αλλά όπως έλεγα και πριν υπάρχει ο τρόπος να βγούμε από τον Πλατωνισμό. Είναι ακριβώς αυτό που έλεγα, δηλαδή ο αντίλογος με κίνητρο το ίδιο το ανθρώπινο σώμα.
 
(Α.Κ) Πως θα σας φαινόταν κ. Δημητριάδη αν σας έλεγα, ότι θα επιθυμούσα να βάλουμε «το ζώον»** στο θέατρο;
Το ζώον;
.
(Α.Κ)  Ναι, πως θα σας φαινόταν αυτό;
Όταν λέμε ζώον, τι εννούμε;
.
(Α.Κ) Την περισσότερη σωματικότητα, το περισσότερο σώμα με μια πλήρη παρουσία των αισθήσεων.
Α! συμφωνώ απόλυτα, πολύ σωστά. Ναι ναι. Εδώ με βρίσκεις όχι μόνο σύμφωνο αλλά συμπίπτεις και με μια σκέψη που με καταδιώκει ,δεν με αφήνει ήσυχο εδώ και πάρα πολύ καιρό. Το ότι το ανθρώπινο σώμα, δεν έχει βρεί ακόμα, στις διαστάσεις που του αξίζουν τη θέση του. Στο θέατρο και ειδικότερα σε αυτό που λέμε δραματουργία. Πιστεύω δηλαδή, ότι το ανθρώπινο σώμα περιμένει ακόμα τη δραματουργική του διαπραγμάτευση και χρήση και αξιοποίηση.
.
(ΑΚ)  Χαίρομαι και συμφωνούμε απόλυτα.
Και τίθονται πολλά ζητήματα.Τι είναι αυτό το ανθρώπινο επι σκηνής.Το ζωντανό σώμα επι σκηνής, όχι μονο με την παρουσία του ηθοποιού(αναγκαστικά), αλλά μέσα στη διατήρηση της δραματουργικής επεξεργασίας ενός θέματος.
.
(Α.Κ)  Εγω σας μιλάω ξακάθαρα για «το ζώον», με όλη τη ζωτική του σημασία.
Ναι ναι . Γιατί όταν λέμε Ζώον και αποκαλούμε ό,τι υπάρχει στο ζωϊκό βασίλειο, εννοούμε την ίδια τη ζωή. Ανήκουμε και εμείς σε αυτή την κατηγορία.Είμαστε ζωντανοί, όσον αφορά την ετυμολογία της λέξης.
.
(Α.Κ) Εννοώ, την πλήρη αξιοποίηση των αίσθησεων επι σκηνής  καθώς και στη δραματουργική διαπράγματευση, όπως λέτε.
Με απασχολεί τρομερά, είναι το ζήτημα στο οποίο βρίσκομαι τώρα.
.
(Α.Κ) Χαίρομαι  κ. Δημητριάδη. Είδα το «Πολιτισμός. Μια κοσμική τραγωδία». Και στο κείμενό μου για την παράσταση (θεατρική γνώμη) την συσχέτισα με τη Φροϋδική μελέτη του 1929, «Ο Πολιτισμός Πηγή Δυστυχίας (Das Unbehagen in der Kultur, "Η Δυσφορία μέσα στον Πολιτισμό"»1929-1930. Υπάρχουν ταυτίσεις; Σας έχει απασχολήσει;
Φυσικά. Η τραγωδία αποτελεί μέρος της ψυχανάλυσης και μάλιστα αφετηριακό σημείο της. Και τον Φρόϋντ  τον είχε απασχολήσει και δεν σταμάτησε να τον απασχολεί, μέχρι το τέλος της ζωής του. Το θέμα του πολιτισμού όμως, δεν με απασχόλησε ψυχαναλυτικά. Το είδα μέσα από τη διαχείριση ενός μύθου, ήδη υπαρκτού και επι πλέον ενός έργου ήδη υπαρκτού . Όπως είναι η Μήδεια του Ευριπίδη, ενός αριστουργήματος δηλαδή. Παρόλα αυτά εγώ, είτε διαβάζοντας, είτε παρακολουθώντας αρχαίο δράμα, είχα πάντα την αίσθηση (αλλά δεν είναι κάτι το οποίο αντιβαίνει στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τα θέματα αυτά), είχα την αίσθηση ότι το ίδιο το έργο αλλά και ο μύθος του δεν εξαντλείται στο έργο. Στην διαχείριση δηλαδή που έχει γινει πριν 2500 χρόνια. Πάντα κάτι μου λείπει. Γι΄ αυτό και έχω επανέλθει πολλές φορές. Έχω γράψει έξι-εφτά ή οκτώ έργα θεατρικά, που επανέρχομαι σε ήδη έργα υπαρκτά πχ Αντιγόνη, Οιδίπους. Και επανέρχομαι στα έργα αυτά,κάνοντας μια δραματουργική διαχείριση ,από την πλευρά του σήμερα, από αυτό που είμαι εγώ τώρα. Από αυτόν που κοιτάζει τα ίδια τα ζητήματα, όπως τέθηκαν τότε. Η διαχείριση αυτή, φέρνει στην επιφάνεια άλλες πλευρές, που κατά τη γνώμη μου έλειπαν,παρότι πρόκειται φυσικά για ολοκληρωμένα αριστουργήματα. Δεν μειώνει αυτό τα ίδια τα έργα. Μια νέα προσέγγιση των ίδιων των θεμάτων και των έργων, μπορεί να φέρει στην επιφάνεια και φέρει, κάποιες πλευρές που δεν είχαν εμφανιστεί τότε. 
.
(Α.Κ) Θεωρείτε δηλαδή, ότι κανετε μια μικρή «ιεροσυλία» ***προς όφελος του σύγχρονου; Για την αναζήτηση μιας σύγχρονης ταυτότητας;
Δεν θα το ονόμαζα ιεροσυλία γιατί δεν είναι ασέβεια αυτό που κάνω. Ας πούμε χρειάζεται μια δόση ασέβειας για να προσεγγίσεις αυτά τα εργα. Ο σεβασμός καθηλώνει, αποστεγνώνει τη σχέση μας μαζί τους και τα μετατρέπει σε μνημεία. Από αυτά που τα κοιτάζουμε με καθηλωμένο θαυμασμό. Δεν προχωρούμε. Πρέπει να προχωρήσουμε. Χρειάζεται μια ασέβεια και ένα θράσος, πολλές φορές. Για να υπερβούμε. Αυτό αφορά βέβαια όλη την πολιτιστική παράδοση.
.
(Α.Κ) Ωστόσο και παραμένοντας θα σας ρωτήσω, γιατί και εσείς δώσατε μια Ευριπείδια λύση στη Μήδεια, εμφανίζοντάς την ως δράκο; – Ως μη ανθρώπινη δηλαδή; Ο Ευριπίδης την εκανε φόννισσα&παιδοκτόνο και εσείς επίσης της προσθέσατε κάτι, εξίσου, μη ανθρώπινο...
Δεν είναι δικό μου αυτό. Ο δράκος που εμφανίζεται, εγώ δε λέω ποτέ στο έργο, ότι είναι η Μήδεια. Είναι ένας δράκος ο οποίος εμφανίζεται, ως η κατάρα που έχει δώσει η Μήδεια στον Ιάσονα. Η ίδια η Μήδεια τελειώνει με τον αποκεφαλισμό της. Ο σκηνοθέτης, η παράσταση δίνουν μια διάσταση ότι επανεμφανίζεται η Μήδεια ως τιμωρός και παίρνει τη μορφή αυτή, της θεϊκής διάστασης που έχει και στον Ευριπίδη. Με το άρμα που την ανεβάζει στους ουρανούς και την αθωώνει, την εξιλεώνει κτλ. Και την θεοποιεί εν τέλει. Ωστόσο δεν σκέφτηκα ποτέ ότι ο δράκος αυτός, που καταστρέφει το άρμα με το Ιάσονα, τα παιδιά και τον παιδαγωγό ήταν η Μήδεια. Για μένα η Μήδεια τελειώνει με τη δολοφονία της από τον αγγελιοφόρο.
.
(Α.Κ) Είναι και ανέκδοτο…
Δεν ταιριάζει καθόλου με την εικόνα, δε συνάδει με αυτό που ήθελα να υποστήριξω γράφοντας το έργο αυτό, όσον αφορά την ανθρώπινη διάσταση στην οποία παραμένει η Μήδεια, από τη στιγμή που χάνει τις μαγικές της ικανότητες. Δεν είναι παρά μόνο ένας άνθρωπος και παραμένει μέχρι τέλους, πληρώνοντας το τίμημα της ανθρώπινης διάστασής της, με τη δολοφονία της. Ένας άνθρωπος που βρίσκεται στο αδιέξοδο ή στο όριο ας πούμε των δυνάμεων της.
.
(Α.Κ) Την παράσταση την είδατε;
Ναι βέβαια.
.
(Α.Κ) Η Καριοφυλλιά Καραμπέτη, έδωσε το περισσότερο που μπορεί να δώσει άνθρωπος στον Ευριπίδειο μύθο και στο λόγο σας.
Ναι ναι, αλλα και όλη η παράσταση υποστηρίζει πολύ το έργο και όλοι οι άλλοι ηθοποιοί, μολονότι η διανομή είναι διπλή και τριπλή. Το αποτέλεσμα είναι κατά τη γνώμη μου, απόλυτα πειστικό .Είναι μια διανομή που ολοκληρώνει την εικόνα των προσώπων αυτών.
.
(ΑΚ) Εδώ λοιπόν μου δίνεται η αφορμή να σας ρωτήσω –το άκουσα στην παράσταση –«Για ποιόν τρελάθηκα από έρωτα»; Για μένα ή για τον άλλο;
…Πάντα είναι ο άλλος που μας τρελαίνει.
.
(ΑΚ) Με εαυτού όμως κομμάτι;
Είμαστε εκ γενετής έτοιμοι να τρελαθούμε από έρωτα. Τίποτα δεν μας προφυλάσσει από αυτό. Μπορεί να μη συμβεί ποτέ, αλλά η ετοιμότητά μας και οι υποδοχείς που είμαστε εμείς η ίδιοι να δεχτούμε αυτή την εισβολή - η οποία διαταράσσει ακόμα και τη λογική- είναι εγγενής σε όλους μας. Τίποτα δεν μπορεί να μας προφυλάξει απο αυτό και η Μήδεια στην περίπτωση αυτή (όταν ερωτεύτηκε είχε ακόμα μαγικές δυνατότητες ), δεν κατάφερε να μην το υποστεί. Να αντισταθεί σε κάτι που μετατρέπει τον άνθρωπο, σε κατεξοχήν άνθρωπο. Από τη στιγμή που ερωτεύτηκε, παρότι διέθετε ακόμα τις μαγικές της δυνατότητες, βρισκόταν στην ανθρώπινη διάσταση. Που είναι, το να είσαι υπό την κατοχή του ισχυρότερου αισθήματος. Του Έρωτα.
.
(ΑΚ) Επομένως στο μυαλό σας, η ανθρώπινη Μήδεια είναι το Αρχέτυπο του έρωτα.
Είναι ένα αρχέτυπο, με την έννοια ότι εκπροσωπεί όλο το ανθρώπινο είδος. Ένα πρότυπο ακόμα. Εκεί βρίσκεται η εκπροσώπιση μιας ανθρώπινης διάστασης που χαρακτηρίζει τον άνθρωπο ως άνθρωπο.
.
(ΑΚ) Ο Ευριπίδης ήταν και ο «ανθρωπινότερος» των τραγικών!
Ας πούμε ναι. Μολονότι το τόξο της τραγωδίας ολοκληρώθηκε μεσα σε ένα αιώνα και μόνο.Δηλαδή περάσαμε από τον Αισχύλο στον Σοφοκλή και από εκεί στον Ευριπίδη, μέσα σε ένα μόνο αιώνα, ούτε καν... Με απίστευτη ταχύτητα, μεγάλο άλμα, από το υπερανθρώπινο στο κατεξοχήν ανθρώπινο (παρότι και στον Ευριπίδη ακόμα υπάρχει το «Θείο»). Και φτάσαμε στο σημείο, όπου η διαχείριση του ανθρώπινου στοιχείου, φτάνει στο να χαρακτηρίσει τον Ευριπίδη μισογύνη. Άνθρωπος, ο οποίος ασχολείται με τις πιο ευτελείς πλευρές του ανθρώπου, όπως τον Ορέστη κτλ. Δηλαδή έχουμε μια διάσταση εισβολής στο ανθρώπινο, αυτό το οποίο έκανε αργότερα η ψυχανάλυση.
.
(ΑΚ) Τι περισσότερο έκανε η ψυχανάλυση;
Αυτή τη διάσταση της εισβολής στο αφανές. Στο κρυφό ,στο ασυνείδητο. Και κατά τη γνώμη μου αυτός πρέπει να είναι ο ρόλος του θεάτρου, να εμφανίζει το αφανές. Να εμφανίζει και να κάνει ορατό, αυτό το οποίο είναι αόρατο. Εξ ου και ό,τι αναφέραμε πριν για το ανθρώπινο σώμα, τις διαστάσεις και αισθήσεις της ανθρώπινης κατασκευής, που επιτρέπεται μέσω της τέχνης του θεάτρου να βγουν στην επιφάνεια.
.
(ΑΚ) Είναι κατά τη γνώμη σας γόνιμη η αποτυχία;
Σε ποιό επίπεδο, της ζωής ; (σιωπή)… Ναι εν τέλει είναι, ναι. Πάντα όμως αυτό το λέμε εκ των υστέρων. Όταν διανύουμε το στάδιο της αποτυχίας που έχει όλες τις μορφές μιας ήττας, μιας απόγνωσης και μιας διάστασης που θα επιλέγαμε και το θάνατο ακόμα, αποδεικνύεται ότι πρέπει να γίνονται αυτές οι επικίνδυνες και τρομερές καταβυθίσεις για να αντλήσουμε από το βυθό, αυτό που οφείλει να βγεί στην επιφάνεια. Αλλά μόνο με το σκάφανδρο της αποτυχίας, της απόγνωσης και της απόλυτης ας πούμε ψυχολογικής-ψυχικής διαφάνειας, της απογύμνωσης. Μιλάμε για απογύμνωση που είναι ό,τι πιο οδυνηρό υπάρχει. Αυτό είναι και η Μήδεια. Απογυμνώνεται από ότιδηποτε την προστατεύει και την εκθέτει στον απόλυτο κίνδυνο του ίδιου του εαυτού της. Δηλαδή στην απόλυτα απογυμνωμένη ανθρώπινη διάσταση.  
.
(ΑΚ) Μια αποτυχία είναι και η έλλειψη;
Είναι μια λέξη που λέει περίπου το ίδιο πράγμα. Έλλειψη , στέρηση, απουσία, τραύμα, πόνος. Όλα αυτά είναι συστατικά του μηχανισμού που έχει στη διάθεσή της η ίδια η τέχνη και όχι μόνο η τέχνη της γραφής. Το να μπορέσει να στραφεί και να διεισδύσει σε περιοχές που αλλιώς δε μπορεί καν να τις υποψιαστεί.
.
(ΑΚ)  Άρα το μη –ανθρώπινο συνδέεται με την έλλειψη;
Κατά τη γνώμη μου ο,τιδήποτε αφορά ή προέρχεται από τον άνθρωπο δεν είναι μη-ανθρώπινο.
 
(ΑΚ) Μάλιστα.
Ο,τιδήποτε κάνει ή συμβαίνει στον άνθρωπο είναι πάντα ανθρώπινο. Δεν υπάρχει απάνθρωπο.
.
(Α.Κ) Δεν υπάρχει το απάνθρωπο;
Ο,τιδήποτε κάνει ο άνθρωπος, είναι ανθρώπινο. Όταν πχ χαρακτηρίζουμε απάνθρωπο ένα έγκλημα στην πραγματικότητα κάνουμε ένα πολύ θεμελιώδες σφάλμα. Τοποθετούμε δηλαδή την πράξη έξω από το ανθρώπινο. Όταν λέμε απάνθρωπο, είναι σαν να το τοποθετούμε έξω από τη σφαίρα του ανθρώπου. Δεν υπάρχει απάνθρωπο. Ο,τιδήποτε κάνει ο άνθρωπος είναι ανθρώπινο. Από το πιο χυδαίο μέχρι το πιο σπουδαίο, από το έγκλημα, το διασυρμό, την προσβολή. Τι να σας πω; Ο ρατσισμός είναι ανθρώπινος, η ομοφοβία είναι ανθρώπινη, η αθεεία, η διαστροφή. Το αντίθετο αυτού, ο ορισμός του απάνθρωπου ως κάτι που δεν ανήκει στον άνθρωπο, αλλα έχει συμβεί με ανθρώπινη πράξη και σκέψη, έχει σημαδέψει τον πολιτισμό έδω και αιώνες. Δηλαδή, αυτό που λέγαμε και πριν με τον Πλατωνισμό. Διαχώρισαν τον άνθρωπο στην αποδεκτή και μη αποδεκτή πλευρά του. Λοιπόν αυτός ο διαχωρισμός σημάδεψε όλη την ιστορία του πολιτισμού. Βγάλαμε δηλαδή από το σύνολο του ανθρώπου το μισό μέρος. Αυτό που ονομάζουμε Κακό. Είναι η πλευρά η οποία δε θέλουμε να δεχτούμε. Όλα τα οποία κυριάρχησαν από το Χριστιανισμό και όλη αυτή τη μεταφυσική ή ιδεαλιστική διάσταση της διαχείρισης του ανθρώπου, μας οδήγησαν στο να μη δεχτούμε τον μισό άνθρωπο. Είμαστε,ζούμε, ως αποδεκτά μισοί. Και κυριαρχικά και θεσμικά μισοί.
.
(ΑΚ) Ζούμε ως αποδεκτά μισοί. Εδώ βρίσκεται και το ανυπόφορο της ύπαρξης που υποστηρίζετε συχνά;
Εννοείται, εννοείται…
.
(ΑΚ) Ανυπόφορο, που αποδεχόμαστε το μισό και ανυπόφορο για το μισό που έχουμε αφήσει.
Εδώ όμως έχει σχέση και με αυτή τη διάσταση του διαχωρισμού , αποδεκτό –μη αποδεκτό . Και το έχω αναπτύξει και σε κάποια κείμενά μου – ότι αποτελεί χαρακτηριστικό κάθε εποχής. Το ανυπόφορο. Κάθε εποχή φέρει κάτι το οποίο την κάνει τόσο δύσκολη, ώστε αυτό το ανυπόφορο να είναι το κίνητρο για τη δημιουργία της τέχνης. Και γιαυτό θα πρέπει να αναθεωρήσουμε την στάση μας απέναντι στο παρελθόν. Να μη θεωρούμε καμία εποχή καλύτερη από την δική μας. Το θέμα της νοσταλγίας, ότι κάποτε ήμασταν καλύτεροι και ότι κρίμα που είμαστε έτσι σήμερα, υποτιμά το σήμερα ( είμαι εναντίον αυτής της υποτίμησης ). Οφείλουμε να εκτιμούμε το σήμερα, το παρόν και τουλάχιστον να μην το υποτιμούμε. Διότι κάθε εποχή, αποδεικνύεται από τον πολιτισμό που δημιουργήθηκε, τρομερή και ανυπόφορη. Αποδεικνύεται από το γεγονός ότι δημιουργήθηκε τέχνη, χωρίς το ανυπόφορο δεν θα υπήρχε τέχνη.
.
(ΑΚ) Τελικά το περισσότερο «όλον» σας που βρίσκεται;
Το περισσότερο; Πάντα εκ των υστέρων και στη μεταγραφή του ανυπόφορου. Εκεί συμβαίνει μια προσωρινή, πρόσκαιρη διαχείριση του παρόντος, η οποία καταλήγει σε κάτι που δεν ανήκει στο παρόν ,αλλά προστίθεται στο παρόν με τη δημιουργία ενός έργου. Και το οποίο δημιουργεί αυτήν ακριβώς τη διάσταση που λείπει από το παρόν. Η έλλειψη που λέγαμε πριν. Και η πραγματικότητα είναι ελλειπής, παρόλαυτά από την πραγματικότητα πάντα ξεκινούμε. Έκει υπάρχει η αφετηρία. Οπότε αυτή είναι η ουσία του ανυπόφορου( και ό,τι σημαίνει αυτό) η έλλειψη, η απόγνωση.Είναι οι προϋποθέσεις για να προχωρήσει κανείς στη διαχείριση αυτών των πλευρών. Και να φτάσει κάπου. Σε μια μορφοποίηση πάντα πρόσκαιρη και προσωρινή.
.
(ΑΚ) Πάντα πρόσκαιρη και προσωρινή, όπως η γραφή ας πούμε.
Ναι,πάντα όταν τελειώνω ένα έργο αναζητώ το επόμενο.
.
(ΑΚ)Η γραφή ως τόπος μαρτυρίου,όπως έχετε αναφέρει.
Ναι ναι.
.
(ΑΚ) Είναι μια λύση για σας, για να συνδεθείτε με τον άλλο; Το κοινό, τον συνάνθρωπο, τον ηθοποιό …
Για μένα ο άλλος είναι πάντα αυτό στο οποίο προσβλέπω ή προσπαθώ να φτάσω γράφοντας ένα έργο. Το αντικείμενο της γραφής είναι πάντα ο άλλος.Τώρα αν το αντικείμενο αυτό, καταλήξει σε ένα ολοκληρωμένο αποτέλεσμα και περάσει ώστε να προκαλέσει την εμφάνιση ή το ενδιαφέρον του άλλου, τότε ναι. Αλλά δεν είναι αυτό το οποίο, εγώ μπορώ να το αναζητήσω γράφοντας. Αυτό που αναζητώ γράφοντας ή προσπαθώντας να το αναζητήσω, είναι να ολοκληρώσω αυτό το οποίο έχω ξεκινήσει, έχοντας ως αφετηρία ένα ζήτημα. Ένα θέμα, ένα κίνητρο.
.
(ΑΚ) Μια λέξη;
Βεβαίως. Γιατί η λέξη αυτή μπορεί, όχι μπορεί ,είναι πολύ συχνά πια τον τελευταίο καιρό ένας τίτλος. Δηλαδή η λέξη “Πολιτισμός” προήρθε, προκάλεσε και την ίδια τη δημιουργία του έργου, που γράφτηκε εκ των υστέρων. Μια λέξη μπορεί να αποτελέσει το ίδιο το θέμα ενός έργου και είναι και ο τίτλος του συγχρόνως. Και τελευταία τα έργα μου έχουν ως τίτλους μόνο λέξεις. Εκτός αν υπάρχει και κάποιος υπότιτλος, συμπληρωματικός.
.
(Μ. ΣΚ & ΑΚ) Γιατί από τα μέσα της δεκαετίας του ΄90 γράφετε με μεγαλύτερη συχνότητα από ότι παλαιότερα;
Συχνότητα και ταχύτητα. Όχι τη δεκαετία του ΄90, λίγο αργότερα. Ξεκίνησα στα τέλη της δεκαετίας του ΄70, αρχές του ΄80 με ρυθμούς πάρα πολύ αργούς, με έργα τα οποία έκανα και τρία και τέσσερα χρόνια να τα τελειώσω. Είχε προηγηθεί μια δεκαετία συγγραφικής αδράνειας και το ξεκίνημα ήταν αργό χωρίς να μπορεί να βρεί ρυθμούς πιο γρήγορους. Μου συνέβη ένα γεγονός στα μέσα της δεκαετίας του 2000(2006), όπου ένα σύνολο έργων τα οποία είχα αρχίσει να γράφω και είχα αφήσει στην άκρη. Μιλάμε για πολλά σχέδια έργων, πάνω από είκοσι, ξαφνικά, με ένα κίνητρο ενός έργου το οποίο άρχισα να γράφω και ολοκλήρωσα μέσα σε λίγες μερες,να γίνω κάτι που εγώ σαν υποχείριο το ακολούθησα. Άρχισα να γράφω και να ολοκληρώνω το ένα μετά το άλλο, τα έργα αυτά τα οποία ήταν εν αναμονή επι χρόνια! Και έγραψα μέσα σε διάστημα ενός τριμήνου πάνω από δεκαπέντε έργα.
.
(Α.Κ) Σαν να είσασταν έτοιμος από πάντα!
Σαν έτοιμα αυτά από πάντα! Σαν να περίμεναν τη στιγμή για να φτάσουν ή να με βρούν και να φτάσουν για κάπου. Και από εκεί και μετά άρχισε μια διαδικασία εσωτερικού μηχανισμού ,που δε μπορώ να την εξηγήσω παρά μόνο με το γεγονός που σας αναφέρω. Δε μου χρειάζεται παραπάνω από λίγες μέρες για να αρχίσω ένα έργο, το οποίο έχω σκεφτεί επί τόπου, χωρίς να περνώ από τις διαδικασίες που περνούσα παλαιότερα. Σημειώνοντας, προσπαθώντας να βρω τρόπους κτλ. Γράφω έργα και τα ολοκληρώνω μέσα σε λίγες μέρες χωρίς ιδιαίτερη προετοιμασία.
.
(Γ.ΤΣΙΡ) Που οφείλεται όλο αυτό που λέτε, εσείς πως το εξηγείτε;
Δεν μπορώ να το εξηγήσω. Έχω ένα πολύ πρόσφατο παράδειγμα τελευταίων ημερών. Είχα μια πρόταση,να ασχοληθώ με τις Βάκχες και ολοκλήρωσα το έργο, με το δικό που τρόπο που σας προανέφερα, μέσα σε τρείς μέρες. Ξεκινώντας από ένα τίτλο και γράφοντας το έργο -έχοντας υπόψιν βέβαια την ύπαρξη του αριστουργήματος. Αλλά χωρίς να προηγηθεί προεργασία,να διαβάσω, να περιμένω. Ο χρόνος ήταν στην πιο μικρή του διάσταση. Σε διάστημα τριών –τεσσάρων ημερών ολοκλήρωσα την πρώτη γραφή στον υπολογιστή. Ίσως και ο υπολογιστής να παίζει κάποιο ρόλο… Είναι ένα μέσο που μου δίνει την δυνατότητα να αφήνομαι σε κάτι… που ίσως η γραφή με το χέρι να προκαλούσε κάποιους δισταγμούς ή κάποιες καθυστερήσεις.
.
(ΑΚ) Περισσότερο διευκολυντικό/ σωματικό;
Δεν ξέρω αν είναι μια εξήγηση αυτό. Γιατί δεν έχουμε να κάνουμε με μια επιστολή, ένα email που στέλνεις. Έχουμε να κάνουμε με ένα έργο στην πρώτη γραφή, την άμεση και την ταχεία όπως λέω, που βγαίνει ολοκληρωμένο. Μετά το ξαναδιαβάζεις και διορθώνεις σημεία.
 
(Γ.ΤΣ) Είναι καταπληκτικό πάντως όλο αυτό.
Συμβαίνει κάτι πχ. αν μου πείτε εσείς ένα τίτλο, να πάω και να γράψω ένα έργο και να σας το φέρω σε μια εβδομάδα. Δεν ξέρω αν αυτό είναι κατι καλό. Όλα αυτά κρίνονται απο το αποτελεσμα. Έτσι δεν είναι; Γιατί και εγώ ο ίδιος μπορώ να το απορρίψω. Κι όμως δεν νομίζω ότι είναι θέμα φιλαρέσκειας, βρίσκω ότι το αποτέλεσμα στέκεται.
.
(ΑΚ) Να σας βάλω ένα τίτλο σε αυτό; Μήπως γιατρευτήκατε, μήπως δεν υποφέρετε πολύ πιά;
Δεν είναι έτσι. Είναι ένας μηχανισμός άλλης κατηγορίας που αφορά τον ειδικό μηχανισμό που ίσως έρχεται με τα χρόνια, με κάποια εμπειρία, με κάποια τριβή, με τον τρόπο που γράφεις. Ίσως κατασκευάζεται… είναι ωρίμανση, είναι μια βελτίωση όσον αφορά τον εσωτερικό μηχανισμό των θεμάτων. Δεν ξέρω τι ακριβώς είναι. Μπορεί να είναι όλα αυτά μαζί και συγχρόνως μια έφεση στο να μπορώ να κάνω κάτι, χωρίς να μπορώ να το εξηγήσω. Αυτά, όσον αφορα αυτή τη διαδικασία. Βέβαια μη νομίσει κανείς, ότι τούτο γίνεται με μηχανισμούς αυτόματης γραφής, δηλαδή ότι δεν σκέφτομαι, ότι δεν έχω κάτι να πω ,ότι δε ξεκινώ από κάποια ιδέα. Πρέπει να το πούμε και να το τονίσουμε αυτό, δε θα ξεκινούσα αν δεν είχα κάποια ιδέα ,μια άποψη να πω κάτι σχετικά με αυτό που μου ζητήθηκε.  Θα αρνιόμουνα να ασχοληθώ, αν δεν είχα μια ιδέα. Πρέπει κάτι να υπάρχει σχετικά με αυτό που σου ζητήθηκε, για να το ολοκληρώσεις με τη διαχείρισή του.
.
(Γ.ΤΣ) Να ρωτησω κάτι. Αν καταλαβα καλά υπήρξε παραγγελία για Βάκχες, Έτσι λειτούργησαν και τα υπόλοιπα;
Όχι πολλά από αυτά ήταν και δική μου ανάγκη.
.
(Γ.ΤΣ) Είστε δεκτικός στην παραγγελία;
Δεν είμαι καθόλου αντίθετος, μάλιστα την επιζητώ την παραγγελία. Είμαι πολύ θετικός. Έχω μιλήσει πολύ συχνά γιαυτά τα κρατικά θέατρα που δεν κάνουν παραγγελίες. Παλιά ίσχυε πάρα πολύ, υπήρχαν συγγραφείς και σε πολλές εποχές, που γράφανε για θέατρα και για συγκεκριμένους θιάσους, για ομάδες θεατών και θεάτρου. Και έτσι πλουτίστηκε και το ρεπερτόριο. Αυτή η ανταπόκριση για παραγγελία, για μένα είναι ζητούμενο. Και λυπάμαι πολύ που λείπει αυτό. Το κατά παραγγελία, είναι ένα κίνητρο πολύ ισχυρό. Ήταν πάντα, όσα έγραφα -και πέρασα μια μεγάλη περίοδο πάνω από 20 χρόνια, γράφοντας μόνο για μενα και ξεκινώντας πάντα από μενα. Σε όσα έργα έγραψα, δεν υπήρχε ο άλλος, όσον αφορά αυτόν που το θέλει, το ζητάει ή το παραγγέλνει. Ήμουν εγώ ο παραγγελιδόχος του εαυτού μου.
.
(Α.Κ) Σαν η γραφή να ήταν και μια εαυτό-στροφή.
Κυρίως ναι. Ήταν ένα κλειστό κύκλωμα. Έγραφα από μένα και για μένα και αυτό συνεχίστηκε για χρόνια και κάπου υπάρχει ακόμα. Τα έργα μου που επιλέγουν για να ανέβουν, είναι έργα παλιά. Έργα γραμμένα πριν από έξι – εφτά χρόνια.
.
(Α.Κ) Θεωρείτε λοιπόν τον εαυτό σας «ατυχή»; Όχι φυσικά μοιρολατρικά, αλλα κοινωνικοπολιτικά - γεωγραφικά;
Όχι. Για ένα διάστημα τον θεωρούσα. Όταν ήμουν στην κατάσταση αυτή, η οποία ήταν αρκετά οδυνηρή, δηλαδή να είσαι εντελώς απομονωμένος, να μην έχεις καμία σχέση με την τρέχουσα παραγωγή και πράξη. Το να είσαι εκεί, να γράφεις θέατρο και να απουσιάζεις. Και όχι μόνο να απουσιάζεις, αλλά να μην σε δέχονται ως μέλος αυτής της κατηγορίας που λέγεται ελληνικό θέατρο .Δεν ήταν ούτε εύκολο, ούτε και ευχάριστο. Αλλά εκ των υστέρων, πιστεύω ότι αυτό ήταν ένα δώρο, και θεωρώ τον εαυτό μου όχι άτυχο μα τυχερό. Τυχερό. Ακριβώς αυτή η απομόνωση με έκανε να μην αφήνομαι σε μια, ας την πω ικανοποίηση, στο να ανεβαίνουν τα έργα μου όταν τα γραφω και τα δίνω. Αυτή η αναμονή, το μη ανέβασμα των έργων με έκανε να αναζητώ, το πέραν αυτού που έγραφα συνέχεια. Να μη μένω σε αυτό στο οποίο ήμουνα, που για μένα αποτελεί τη βασική προϋπόθεση για να γράψω. Γιατί κάθε τι που έγραφα δεν ικανοποιούσε, δεν εξαντλούσε, ούτε τα θέματα αλλά ούτε και τη φόρμα.
.
(Α.Κ) Παρατηρώντας τους άλλους σήμερα, θεωρείτε τον εαυτό σας σχεσιακά σύγχρονο;
Με εκείνους; Όχι.
.
(Α.Κ) Σχεσιακά, πως θεωρείτε τον εαυτό σας;
Σχεσιακά μόνο με τον εαυτό μου (γέλια). Θεωρώ τον εαυτό μου, σύγχρονο του εαυτού μου. Μην ακουστεί αυτό ματαιόδοξο. Απλώς το γεγονός ότι δεν συνυπήρξα με άλλους. Και οι άλλοι ολοκλήρωσαν και το έργο τους. Ολοκληρώθηκε, πιστεύω, τα τελευταία χρόνια μια ολόκληρη εποχή του ελληνικού θεάτρου. Στο επίπεδο της δραματουργίας. Το προσδιορίζω λίγο στα τέλη της δεκαετίας του ΄90. Με την είσοδο του νέου αιώνα ή της νέας χιλιετίας ,νομίζω ότι το ελληνικό θέατρο, όσον αφορά τη δραματουργία είναι ανύπαρκτο. Δεν παράγεται τίποτα το οποίο θα δώσει δείγματα μιας αρχής και μιας συνέχειας.
.
(Α.Κ) Εσείς δηλαδη πήρατε τη μεγάλη φόρα μετά από το 2000. Σαν αν περιμένατε αυτό το «θανατικό» για να ξεκινήσετε;
Όχι ,πιστέψε με .Ήταν κι αυτό εντελώς δικό μου και προήρθε από αυτή την εντροπία ,αυτό τον εσωτερικό μηχανισμό, ο οποίος παρήγαγε το ένα μετά το άλλο. Δεν υπήρχε καμία εξάρτηση ,ούτε σχέση όπως είπες πριν με το έξω. Ας πούμε «Η ζάλη των ζώων» είναι έργο γραμμένο μέσα στη δεκαετία του ΄90. Ανέβηκε το 2000 και τώρα ξανανεβαίνει, αλλά επίσης είναι έργο το οποίο ανήκει στα παλιά μου έργα και το οποίο με το να ανεβαίνει σήμερα, δείχνει ότι σήμερα είναι η στιγμή για να ανέβει. Θέλω να πω ότι έργα που γράφτηκαν σε μια εποχή όπου το ελληνικό έργο ανθούσε και ανέβαινε, είναι έργα τα οποία σήμερα βρίσκουν τη θέση τους στην ελληνική σκηνή. Επίσης νομίζω ότι δίνουν και μια ένδειξη για το τι θα μπορούσε να είναι το ελληνικό έργο σήμερα (από αυτά που γράφονται και λέγονται).
.
(Α.Κ)  Ναι, εγώ σας θεωρώ σύγχρονο.
Δηλαδή και το «Πολιτισμός. Μια κοσμική τραγωδία» είναι του 2003 και «Η ζάλη των ζώων» είναι του 1996-1997,«Το άγγιγμα του βυθού», ακόμα και «Ο Κυκλισμός του Τετραγώνου» που ανέβηκε στη Στέγη Γραμμάτων & Τεχνών, είναι του 2006, αλλά είχε ξεκινήσει κάποια χρόνια πρίν. Όλα αυτά γράφτηκαν με την ταχεία διαδικασία που σας προείπα και έδειξαν ότι το έργο ήταν για να γραφεί μέσα σε μια εβδομάδα.
.
(Α.Κ) «Ο Κυκλισμός Του Τετραγώνου». Γεωμετρείται η ψυχή ή η πράξη;
Η ψυχή είναι πράξη. Και η πράξη είναι ψυχή. Έχει ειπωθεί ότι, Έν αρχή είναι η πράξη και όχι ο λόγος. Διότι στην πραγματικότητα ακόμα και ο λόγος, αν το κρατήσουμε όπως στην Άγια Γραφη είναι πράξη. Με το λόγο πάραγεται η πραγματικότητα και ο κόσμος.Ο κόσμος είναι λόγος και ο λόγος γίνεται κόσμος.
.
(Α.Κ) Και σε αυτό το σημείο, η κόλαση είναι η πραγματικότητα;
Αν το πούμε αυτό τότε και η ζωή είναι μια κόλαση. Το ξανά και ξανά. Αλλά συγχρόνως και η ανάγκη όλων μας να πάμε πέρα από αυτό. Αυτό είναι ο κυκλισμός του τετραγώνου. Το τετράγωνο το οποίο είναι ένα τελειωμένο, σταθερό,παγιωμένο σχήμα και ο κυκλισμός ο οποίος θέλει να ανατρέψει τον τετραγωνισμό. Το τετράγωνο που είναι η λογική, είναι η παγίωση, είναι το τετελεσμένο. Ο κυκλισμός έρχεται ως στροφή, ως ανακύκλωση, ως κίνηση να ανατρέψει την ακινησία.
.
(Α.Κ) Ουδείς όμως δεν φεύγει-ξεφεύγει από την επαναληπτικότητα της μοιρας του. Το τραύμα…
Εννοείται πως όχι. Μα ίδια η ζωή δεν είναι μια επανάληψη; Γέννηση και θάνατος. Για να βγούμε στο δρόμο και να δούμε. Έχουμε μπροστά μας την επανάληψη, το ξανά. Τώρα στεκόμουν στη στάση του λεωφορείου και διέσχιζε το δρόμο ένα ζευγάρι με δύο δίδυμα. Και κοιτώ αυτό το πράγμα και λέω “ μα δε σταματάει αυτό”.
.
(Α.Κ) Και δίδυμη επανάληψη (γέλια)
Αυτό το σχήμα ανθρώπου, στα πενήντα εκατοστά …αυτό το πράγμα δεν σταματάει ποτέ, επαναλαμβάνεται συνεχώς. Λοιπόν έχουμε μπρόστα μας κάθε μέρα την εικόνα της επανάληψης. Και δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα με αυτό. Εκτός κι αν σταματήσουν οι γεννήσεις. Στη «Ζάλη των ζώων» το θίγω αυτό. Λέω σε κάποιο σημείο …Μα πότε θα σταματήσει αυτό… βγαίνουν και βγαίνουν ασταμάτητα…δεν τελειώνει ποτέ. Και είναι ένα έργο πάνω στο ζήτημα αυτό ,της γέννησης και της αναγέννησης, του αέναου κύκλου. Και μόνο που δύει και ανατέλει ο ήλιος, η αιώνια επιστροφή του Νίτσε, αν και δε χρειάζεται να πάμε σε θεωρίες. Είμαστε μέσα στον κύκλο αυτό, σε μια ανακύκλωση, υπάρχει το μοίρασμα και έχουμε ο καθένας, αυτό που μας ανήκει. Και για όλους μας είναι το ίδιο. Όπως και στα έργα που σας έλεγα πριν. Το ένα έργο τελειώνει και αρχίζει το άλλο. Πάλι ο κύκλος αρχίζει από την αρχή, πάλι ξεκινώ από το μηδέν. Και πάλι και πάλι. Σε κάποια κείμενά μου έχει πάρει και τη μορφή αυτή που έρχεται ως κυματισμός ας πούμε, στο ύφος και στη φόρμα της γραφής.
(Μ.ΣΚ.) Αυτή δεν είναι και η τραγικότητα του ανθρώπου;
Νομίζω πως είναι τραγικό, ναι. Και όχι μόνο γιατί δεν μπορούμε να το αλλάξουμε ή να το ανατρέψουμε, αλλά είναι και η επίγνωση. Το τραγικό είναι η βαθύτερη επίγνωση του τραγικού. Και επανερχόμαστε στην αρχή. Ο Πλάτων είναι αντι-τραγικός . Διότι υπόσχεται τον άλλο κόσμο, υπόσχεται τη συνέχεια, υπόσχεται την Αθανασία. Και επιδίωξε την σωτηρία, την έξοδο από τον κύκλο.
.
(Α.Κ) Ωστόσο βοήθησε ο Πλάτωνας  στην επίγνωση της τραγικότητας.
Ναι αλλά δεν έμεινε σε αυτήν διότι δεν υπάρχει για μένα άλλο πέραν του κύκλου του τραγικού.
.
(Α.Κ) Δεν υπάρχει;
Ακόμα και η τέχνη που είναι μια υπέρβαση, αλλά όχι του τραγικού,είναι μια διαχείριση της επίγνωσης. Αυτή η διαχείριση είναι υπέρβαση της επίγνωσης. Δηλαδή «ο άλλος κόσμος» είναι η τέχνη. Ο κόσμος των ιδεών, ο υπερουράνιος κόσμος είναι η τέχνη. Και είναι εδώ. Μέσα στα όρια του ανθρώπου υπάρχει αυτό το οποίο είναι κατεξοχήν ανθρώπινο και συνιστά την υπέρβαση, μέσα στην επίγνωση, του μη υπερβατού. Η υπέρβαση του μη υπερβατού είναι η τέχνη.
.
(Μ.ΣΚ) Θα μπορούσε κάποιος να σας χαρακτηρίσει ως υπαρξιστή. Καμύ;
Ασφαλώς. Είναι από τους πιο βαθείς αλλά και ρεαλιστές στοχαστές. Τον έχω διαβάσει και πιστεύω ότι έχει σκεφτεί πολύ σοβαρά πάνω στο ανθρώπινο. Κι όλος ο υπαρξισμός, η ορολογία και όλοι αυτοί που ασχολήθηκαν. Με το δείγμα που ξεκινάει από τον Κιρκέγκωρ (19ος), απο στοχαστές που μίλησαν για το υπαρκτό και για την ύπαρξη.
 
(Α.Κ) Σας διακατέχει αυτοκτονικότητα;
Γιατί όχι. Κοιτάξτε, το ανυπόφορο έχει μηχανισμούς στους οποίους συμπεριλαμβάνεται και αυτό. Είναι στιγμές, είναι ώρες που θα προτιμούσες το άλλο, με τη έννοια της εξόδου από τη ζωή. Υπάρχει πάλι ένα θεατρικό έργο του Ανούιγ, που είναι πάλι μια διαχείριση ενός θεατρικού μύθου, η Ευριδίκη  όπου εξυμνείται πραγματικά ο θάνατος. Ως ο μόνος φίλος του ανθρώπου, ο μόνος καλός φίλος του ανθρώπου. Και θα συμφωνούσα πολύ με αυτό, γιατί η ζωή, η πραγματικότητα είναι σκληρή, ενώ ο θάνατος είναι γλυκός. Καταρχήν όπως έχει ειπωθεί, ποτέ δεν βιώνουμε το θάνατο ως γεγονός. Τον βιώνουμε ως σκέψη. Όπως είπε κάποιος «όταν ο θάνατος έρχεται δεν είμαστε εκεί, όταν είμαστε εκεί δεν είναι ο θάνατος εκεί». Άρα και το θέμα του θανάτου που είναι βασική παράμετρος της σκέψης μου, είναι επίσης ένα στοιχείο που πρέπει να το σκεφτούμε αλλιώς. Αποτελεί μέρος του μισού που αφήνουμε στην άκρη. Γιατί η θνητότητα και η θνησιμότητα, το θνητό, είναι ο ίδιος ο άνθρωπος. Τι μπορεί να κάνει κανείς με το θάνατο; Η λύση που βρέθηκε ώστε να τοποθετηθεί ο άνθρωπος στο “μετά”, είναι η πιο φθηνή και η πιο αγοραία. Και η πιο υποτιμητική για τον ίδιο τον άνθρωπο. Υποτιμητική γιατί μεταθέτει τα πάντα στο “μετά”.
.
(Α.Κ) Προσφέρει ωστόσο ανακούφιση σε πολύ κόσμο
Δεν μπορώ να τα βάλω με τις ανάγκες των ανθρώπων να θέλουν ανακουφιστούν ή να θέλουν να κάνουν τη ζωή τους υποφερτή, σκεπτόμενοι ότι μετά τον θάνατο θα πάνε κάπου αλλού. Ο καθένας αν βρίσκει παρηγορία σε κάτι που τον βοηθάει, εγώ δεν μπορώ να κάνω κάτι σε αυτό. Άλλωστε έχει αποδειχθεί, ότι η πλειονότητα των ανθρώπων ακολουθεί ακόμα και τυφλά αυτό το ζήτημα. Αλλά η πραγματικότητα ποιά είναι; Δεν θα έλεγα ότι δεν έχει επιστρέψει κανείς για να μας πει τι συμβαίνει εκεί, αλλά θα μου έλεγε και κάποιος ότι έχει επιστρέψει (γέλια). Πάντως ούτε καν ο ίδιος ο Χριστός επέστρεψε.
.
(Α.Κ & Μ.ΣΚ) Εδώ βρίσκεται για σας η έννοια του αντίστροφου, που συχνά αναφέρετε; Και στην επιστροφή; 
Κάνω πολλές αντιστροφές αλλα όχι επιστροφές(γέλια). Το αντίστροφο είναι η άλλη πλευρά αυτού, το οποίο έχει γίνει συμβατικά δεκτό. Και έχει επιβληθεί. Όλες οι προκαταλήψεις, όλες οι συμβατικότητες, όλα τα στερεότυπα ,όλα τα κλισέ που επικρατούν και γίνονται δεκτά τυφλά και χωρίς σκέψη. Βοηθούν στο να γίνει η ζωή πιο εύκολη πιο υποφερτή πιο ανεκτή.
 
(ΑΚ.& Μ.ΣΚ) Η Ελλάδα έχει φτάσει σε αυτό το σημείο. Της αντιστροφής.
Της αντιστροφής; Δεν νομίζω, ούτε καν στη στροφή βρίσκεται. Έχει πάρει την ευθεία η οποία οδηγεί κατευθείαν στο βάραθρο. Δεν έχει μπει στην εθνική οδό που μπορεί να οδηγήσει κάπου αλλού.
.
(Α.Κ) Πιστεύετε θα μπει;
Οι πολλοί δεν το θέλουν. Αν το θελήσουν θα πει ότι έχει αλλάξει κάτι σε αυτό που λέγεται νοοτροπία, δηλαδή  στις στροφές που παίρνει το μυαλό. Εκεί τα πράγματα είναι νομίζω διαπιστωμένο, πως δε θα το δεχτούν. Θέλουν την επιστροφή στο ίδιο. Και ότι συμβαίνει σε επίπεδο διαμαρτυρίας, αντίστασης, απόρριψης, σήμερα είναι για να γυρίσουμε στο ίδιο. Σε αυτό που ξέρουμε, σε αυτό που μας βολεύει, σε αυτό που δεν μας ενοχλεί, στο οικείο. Όχι να πάμε πέρα από αυτό το οποίο είμαστε τώρα. Όχι στην αντιστροφή, στην επιστροφή.
.
(Γ.ΤΣ) Τις παραστάσεις, που βασίζονται στα κείμενά σας τις βλέπετε;
Πηγαίνω γιατί είναι θέμα στοιχειώδους ευγένειας, να δω μια παράσταση που βασίζεται σε ένα έργο μου. Κατά δεύτερον με ενδιαφέρει να δω το αποτέλεσμα γιατί ποτέ δεν επεμβαίνω στην προετοιμασία μιας παράστασης.Πάντα αφήνω μετά από μια πρώτη επαφή, αν θέλει ο σκηνοθέτης να μιλήσουμε και γίνεται αυτό. Ύστερα το πράγμα προχωράει…
.
(Α.Κ) Δεν πάτε στην πρόβα;
Αν θέλουν ναι, αλλά πάλι λίγο. Θέλω να δω την προσέγγιση που επιχειρεί ένας άλλος πάνω σε κείμενο που είναι δικό μου. Τι μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα ανάγνωση, ένα κείμενο… Μπορεί να έχω εγώ μια ιδέα, αλλά δεν έχει σημασία πια τι σκέφτομαι εγώ. Σημασία έχει τι θα κάνουν. Ο Πολιτισμός ή ο Κυκλισμός, που παίχτηκαν φέτος είναι παραστάσεις που αποτελούν έργα των σκηνοθετών τους. Είναι δική τους δουλειά.
.
(Γ.ΤΣ) Γενικά είστε ευχαριστημένος από το αποτέλεσμα;
Σε γενικές γραμμές ναι. Και είμαι πάρα πολύ ευχαριστημένος και με τον Κυκλισμό και με τον Πολιτισμό. Είναι και φορές που βρίσκω ότι έγινε μια παρανάγνωση, έγινε μια παρανόηση ή το πράγμα δεν πήγε….βλέπω κάτι το οποίο δεν ανταποκρίνεται στο ίδιο το έργο χωρίς εγώ να έχω μια πάγια απόψη. Δεν είμαι από αυτούς που απαγορεύουν παραστάσεις των έργων τους πχ Κορτέζ όταν βλέπουν ότι αυτό δεν ανταποκρίνεται σε ό,τι έχουν γράψει.
.
(Γ.ΤΣ) Στο «Ό,τι πιο πολύ ποθείς» - σκηνοθεσία Νίκου Σακαλίδη από τον θίασο του θεάτρου Ακτίς Αελίου, [πρεμιέρα Πέμπτη 26 Ιανουαρίου 2012- [Βραβευμένη απο την Κουλτουρόσουπα ως καλύτερη παράσταση της χρονιάς 2012], που ήσασταν και στην πρεμιέρα εκείνο το βράδυ, πως σας φάνηκε;
Ήταν μια σωστή ανάγνωση. Το έργο μπορεί να ανέβει και με άλλους τρόπους. Αλλά αυτή η ανάγνωση που είδα, ανήκε σε μια από τις καλές εκδοχές.
.
(Γ.ΤΣ.) Οκ, στο μετά αν κάτι δεν σας ικανοποιεί κάνετε κουβέντα με τους συντελεστές, με το σκηνοθέτη;
Το έχω πει ναι. Στο τελευταίο ανέβασμα που έγινε με τη «Ζάλη των ζώων» εδώ  (Θεσσαλονίκη, σκηνοθεσία Δημήτρη Μπίτου,  πρεμιέρα 15 Ιανουαρίου 2014, θέατρο Αυλαία), το είδα στην πρεμιέρα του και ήταν μια πραγματική πρεμιέρα, γιατί δεν είχε παιχτεί ποτέ αλλού, αλλά είχε πάρα πολλά προβλήματα. Σε σημείο που φτάναμε σε μια αλλοίωση του έργου. Έγιναν πολύ σοβαρές συζητήσεις, παρουσία των ηθοποιών ανοιχτά. Ειπώθηκαν τα πράγματα ακριβώς όπως έπρεπε.
.
(Γ.ΤΣ) Θα σηκωνόσασταν όμως να φύγετε;
Πρέπει να σου πω ότι ήθελα να φύγω. Εκείνη την ημέρα ήθελα να φύγω. Έλεγα στο διπλανό μου να φύγω. Δεν αντέχω άλλο να βλέπω αυτό που βλέπω. Σε αυτές λοιπόν τις συζητήσεις που έγιναν ανοιχτά, ο σκηνοθέτης ήταν δεκτικός σε όλα και την είδα και την επόμενη εβδομάδα που υπήρχε μια μετατόπιση προς το καλύτερο και την άλλη εβδομάδα-μεσολάβησαν δεκαπέντε μερες –και η παράσταση δεν ήταν αυτό που ήταν στην αρχή. Σε πολύ μεγαλό βαθμό μπήκε σε καλό δρόμο, χωρίς είναι αυτό που χρειάζεται να είναι. Αλλά υπήρχε μια πολύ σοβαρή μετατόπιση προς το καλύτερο . Άρα οι συζητήσεις απέδωσαν.
.
(Γ.ΤΣ) Δε διαφωνώ καθόλου μαζί σας. Και εγώ που το είδα ήμουν απογοητευμένος. Θεωρώ ότι από τις παραστάσεις που εχουν παιχτεί εδώ στη Θεσσσαλονίκη-και τις έχω δει όλες – ότι δεν υποστηρίζονται από ηθοποιούς. Δηλαδή θεωρώ, ότι εδώ υπάρχει ένα θέμα στα δικά σας τα κείμενα.
Θα έλεγα και στο θέμα της σκηνοθεσίας.Η παράσταση που έγινε,πέρυσι νομίζω, «Διαδικασίες διακανονισμού» - Εταιρεία πολιτισμού vis motrix, σκηνοθεσία: Αθανάσιος Τόμμυ Σκλάβος- υπήρχε πρόβλημα κυρίως στη σκηνοθεσία. Στον τρόπο που διαβάστηκε το ίδιο το κείμενο και έγιναν ερμηνείες, τοποθετήσεις, αναπαραστάσεις που δεν υπήρχαν καθόλου στο έργο. Άρα οι ηθοποιοί ηταν αυτοί που έφταιγαν λιγότερο.
.
(Γ.ΤΣ) Αυτή που λέτε είναι εξαιρεση, όπως αυτό που σας προανέφερα το «Ό,τι πιο πολύ ποθείς», που ήταν πολύ ισχυρό. Κατά τα άλλα έχουμε αδυναμίες. Θέλω να σας ρωτήσω, τα κρατικά θέατρα γιατί δεν σας καλούνε; Φαντάζομαι θα υπάρχει μια απάντηση λόγω του χαρακτήρα των κειμένων. Αλλά γιατί να μην παρουσιαστούν κείμενα τέτοια. Τώρα έχουμε τον Γ. Βουρο ας πούμε ή ο προηγούμενος [Χατζάκης] που είχε ετοιμάσει μια σκηνή περισσότερο πρωτοποριακή, στου Λαζαριστές, εκεί υπήρχε θέση και για σας. Ποιά είναι η δική σας γνώμη;
Είναι μεγάλο ζήτημα και την απάντηση θα την έδιναν οι ίδιοι. Είναι περιπτώσεις που για το ίδιο έργο υπήρξαν τρεις απορρίψεις. Μιλώ για ένα έργο που δεν έχει ανέβει ακόμα και λέγεται το «Άγγιγμα του βυθού» αλλά έχει δοθεί. Καταρχήν να μιλήσω για το Εθνικό θέατρο και το Γ. Χουβαρδά - απορρίφθηκε από τον ίδιο. Παρότι ήταν ο μόνος που με υποστήριξε τα πιο δύσκολα χρόνια, τη δεκαετία του ΄90. Ανέβασε τρία έργα μου, το ένα σκηνοθέτησε ο ίδιος στο θέατρό του- το θέατρο Αμόρε . Ως διευθυντής, με δύο θητείες στο Εθνικό, δεν ανέβασε ποτέ κανένα έργο μου. Και μολονότι συζητήθηκε το «Άγγιγμα του βυθού», είχε προταθεί από μια σκηνοθέτιδα την Έλλη Παπακωνσταντίνου για να γίνει, απορρίφθηκε προσωπικά από τον ίδιο. Οι άλλες δύο απορρίψεις ήταν από το Χατζάκη, με προσσέγγισαν τηλεφωνικώς, και ενδιαφέρθηκαν για έργο μου. Τους έδωσα αυτό και απορρίφθηκε, γιατί εγώ ήθελα- επειδή είναι μεγάλο έργο και απαιτεί πολλούς ηθοποιούς και μηχανισμούς σκηνής, να μη γίνει σε μικρή σκηνή. Και το απέρριψαν.Η δεύτερη απο κρατικό και η τρίτη από τον Γιάννη Βούρο που ζήτησε ο ίδιος να με συναντήσει. Τον συνάντησα και μου είπε φέτος θα ανεβάσουμε δικό σας έργο, το προεξόφλησε πριν διαβάσει οτιδήποτε. Του έδωσα το ίδιο έργο (ίσως το έκανα για λόγους τεστ). Πέρασαν κάποιοι μήνες, ανακοίνωσε το φετινό ρεπερτόριο και το έργο δεν ήταν μέσα. Αλλά δήλωσε, ότι το απέρριψε γιατί το βρήκε πολύ τολμηρό. Και μάλιστα πολύ τολμηρό για την πρώτη χρονιά της θητείας. Και αναρωτιέμαι, αν δεν είναι ζητούμενο το τολμηρό σήμερα πότε θα είναι; Και έχουμε να κάνουμε με ένα έργο το οποίο είναι απόλυτα αναγκαίο να ανέβει σήμερα. Είναι το πιο ελληνικό μου έργο.
.
(Μ.ΣΚ) Θα αρέσει λέτε στον Γεωργουσόπουλο;
Νομίζω όχι. Και το απόλυτο αριστούργημα να γράψω θα το βρει σκουπίδι. Δεν υπάρχει περίπτωση να το κρίνει αλλιώς. Όχι δεν είναι ένα έργο( το Άγγιγμα του βυθού) που δεν αναφέρεται η λέξη Ελλάδα, τα ονόματα είναι ελληνικά κι αυτά. Είναι ένα κατεξοχήν ελληνικό έργο, παρότι είναι γραμμένο στις μέρες εκείνες το 2006. Είναι ένα έργο που θεωρείται τολμηρό και απορρίπτεται, ακριβώς για λόγους που θα έπρεπε να το κάνουν σήμερα! Η απάντηση του Χουβαρδά ήταν (γιατί είμαστε πολύ φίλοι και μετά το τέλος της θητείας του επανήλθαμε πάλι, διότι για έξι χρόνια δεν το είδα ποτέ),σε ένα Εθνικό θέατρο δεν ανεβαίνει ποτέ ένα τέτοιο έργο. Λόγω κοινού, λόγω ταμείου και λόγω δραματολογίου όπως μου είπε. Και μιλούμε τώρα για έναν τολμηρό άνθρωπο, για έναν σκηνοθέτη που η δουλειά του ήταν σταθμός για το ελληνικό θέατρο, με το θέατρο του Νότου καθώς και η θητεία του στο Εθνικό ήταν πολύ σημαντική. Κι όμως από ένα άνθρωπο αυτής της κατηγορίας με τέτοιο άνοιγμα μυαλού κτλ απορρίφθηκε το ίδιο έργο. Το έργο αυτό απορρίφθηκε από τρείς ανθρώπους που δεν μοιάζουν καθόλου μεταξύ τους! Απίστευτο.Τώρα είναι στα χέρια της Έλλης Παπακωνσταντίνου που θέλει να το κάνει, με τη δική της ομάδα… (ομάδα ODC).
.
(Α.Κ) Ναι η Έλλη Παπακωνσταντίνου, εξαιρετική, ταλαντούχα, την αγαπάμε.
Στο δικό της θέατρο που είναι μη επιχορηγούμενο (Βυρσοδεψείο /Αθήνα) Θ έλει να το κάνει και είναι στα χέρια της τώρα.
.
(Γ.ΤΣ) Ταιριάζει η Έλλη Παπακωνσταντίνου. Ωστόσο να σας κάνω μια ερώτηση. Υπάρχουν σήμερα στα σχολεία δικά σας κείμενα, μικρά αποσπάσπατα ή είναι χαζή ερώτηση…
Όχι τίποτα απολύτως και δεν είναι καθόλου χαζή ερώτηση. Είναι πολύ σοβαρή. Ένα απόσπασμα που θα μπορούσε να μπει θα ήταν από το «Πεθαίνω σαν χώρα»;
.
(Α.Κ) Ναι γιατί όχι; Μα θα χάσουμε πια την κοινή λογική…
Μακάρι. Στη Γαλλία λόγου χάρη είναι ο Ζ. Ζενέ. Τι να σας πω, πρέπει να ανατράπει όλο το εκπαιδευτικό σύστημα, για να γίνει μια τέτοια παράθεση.
.
(Γ.ΤΣ) Εσείς τι εικόνα έχετε ότι έχουν για σας; Δηλαδή είστε ένας μισητός άνθρωπος; Διαφωνούν μαζί σας;
Δεν πρόκειται για διαφωνία, την οποία επιζητώ, γιατί είναι ένας τρόπος επικοινωνίας. Δεν είναι; Δεν μιλούμε για διαφωνία εκεί, μιλούμε για απόρριψη και για καταδίκη σε βαθμό βγάλτε τον από τη μέση. Εξαφανίστε τον, να μην υπάρχει αυτός, με αυτή την έννοια.
.
(Α.Κ) Είναι φοβερό αυτό!
Η διαφωνία είναι μια επικοινωνία, όχι εκεί συμβαίνει το αντίθετο, να μη ζεί αυτός.
.
(Α.Κ) Τελικά αδελφή πατρίδα σας η Γαλλία;( το έργο του Δ.Δ έχει παρουσιαστεί ήδη από το 2010 στο παρισινό Odeon, με την καλλιτεχνική επιμέλεια του Ολιβιέ Πι και την αναγόρευση του σε Σύγχρονο Ευρωπαίο συγγραφέα).
Δεν θέλω να αδικήσω και την πλευρά την ελληνική. Υπάρχουν άνθρωποι που με αγαπούνε, με υποστηρίζουν, με διαβάζουν όπως εσείς. Άνθρωποι που δεν ανήκουν στο σύστημα, δεν είναι παράγοντες (δεν έχω επαφές με αυτούς). Απλοί αναγνώστες- οι θεατές και δεν θέλω να το αδικήσω αυτό γιατί ζούμε και σε μια χώρα που πρέπει να δούμε και τις καλές πλευρές. Γίνονται σπουδαία και σημαντικά πράγματα. Δεν είναι μόνο το ένα το κομμάτι που είναι η φρίκη, υπάρχει και το άλλο. Μπορεί να εκπροσωπείται από ένα δύο ανθρώπους –που δεν είναι μόνο δύο –αλλά είναι και εκείνο υπαρκτό! Που σκέφτονται, που έχουν ποιότητα που δουλεύουν κτλ.
.
(Α.Κ) Εσείς υπάρχει κάτι με το οποίο θα θέλατε να θρέψετε τον κόσμο, το λαό;
Αυτό θα ήταν μια δυσβάστακτη αποστολή. Κοιτάξτε εγώ πιστεύω ότι η επαφή με ένα έργο και η αποδοχή του γίνεται με τον καλύτερο τρόπο όταν ξεκινάει με μια ανακάλυψη. Όταν ανακαλύπτεις τον άλλο μόνος σου. Όταν έχεις μια προσωπική επαφή όταν εσύ ο ίδιος ανακαλύπτεις τον άλλο, όχι όταν αυτό προέρχεται είτε από τον ίδιο τον δημιουργό, είτε από μηδενισμούς που το προτίνουν ή το επιβάλλουν ακόμα. Η ανακάλυψη ενός έργου μπορεί να γίνει μέσα από φιλίες, μέσα από συζητήσεις ή ξαφνικά κάπου. Αυτό και μόνο προκαλεί αυτή τη βαθειά πνευματική επαφή. Εκεί πραγματικά συμβαίνει να υπάρχει ένας αναγνώστης που είναι πραγματικός αναγνώστης και όχι καταναλωτής ενός προϊόντος. Αν συμβεί αυτό σποραδικά ή τυχαία, τότε μπορώ να το εκλάβω ως μια πνευματικότητα. Τι μπορώ να κάνω εγώ για τη δική μου τη δουλειά. Εγώ κάνω αυτό που κάνω μόνο και όπου φτάσει.
 
(Γ.ΤΣ) Εγώ αυτό που θέλω να ρωτήσω είναι ότι κατά βάση οι παραστάσεις σας, είναι συνυφασμένες με το γυμνό, ως θέμα.
Γιατί όμως τόσο πολύ αυτό; Ξέρεις υπάρχουν κάποιες κατηγοριοποιήσεις που συμβαίνουν. Με συνδέουν πάρα πολύ με το γυμνό.Ναι εντάξει υπάρχουν και κατηγορίες τέχνης, όπου το γυμνό ή το σωματικό συμβαίνουν, αλλά δεν μπορούν να συνυπάρξουν. Ας πούμε το σωματικό για μένα δεν είναι η πρόκληση μιας γυμνής γυναίκας. Με ενδιαφέρει περισσότερο η ανθρώπινη απογύμνωση, παρά το γυμνό.
.
(Α.Κ) Θέλει μεγάλο σκηνοθετικό ταλέντο αυτό.
Αλλά η δουλειά, ο μηχανισμός, η ενέργεια της απογύμνωσης ενυπάρχει στην ίδια τη σύλληψη της δραματουργίκης επεξεργασίας.
.
(Α.Κ) Ναι αλλα σκηνοθετικά, η αποτύπωση; Μόνο ως γυμνό κατανοείτε προφανώς.
Ξέρεις τι γίνεται είναι ακριβώς αυτή η προστριβή με αυτό που λεγεται όριο, οριακό. Όταν η γλώσσα, η δραματουργία, τα θέματα τρίβονται πάνω στα όρια και θέλουν να πάνε πέρα από αυτά, να περάσουν σε αυτό που ονομάζω απρόσβατο, εκεί τα πράγματα συμβαίνουν με ακραία μορφή. Και μια από τις ακραίες αυτές μορφές είναι το να βγάλουμε από πάνω μας οτιδήποτε μας κρύβει ή μας προστατεύει ακόμα ή μας ασφαλίζει. Μας δημιουργεί μια ασφάλεια η οποία είναι και ότι πιο αρνητικό υπάρχει. Είναι το κρύψιμο, είναι η αποδοχή του μικρού, είναι μια αποδοχή εν τέλει του τίποτα. Του οικείου, του αποδεκτού και μόνο.
 
(Α.Κ) κ. Δημητριάδη είστε αστός;
Ζω στο Άστυ (γέλια). Από οικογένεια μικροαστική είμαι. Πάντως όχι μεγαλοαστός. Οι γονείς μου ήταν βιοπαλαιστές.
 
(Γ.ΤΣ) Πως βλέπετε τη νεολαία. Γιατί σας αισθάνομαι πολύ κοντά στους νέους. Έχετε ένα νεανικό προφίλ.  
Από την μια με απογοητεύει και με απελπίζει, από την άλλη με ενθαρύνει και με εγκαρδιώνει πολύ. Έχω δείγματα πολύ απογοητευτικών εκδηλώσεων ,όσον αφορά τη νοοτροπία, τη σχέση τους με ότι συμβατικότερο υπάρχει. Και που είναι δέκτες και συνεχιστές αυτού του συμβατικού. Και υπάρχουν και περιπτώσεις λίγες αλλά εξαιρετικές. Και εκεί δέχομαι άλλα μηνύματα. Είναι μικτό το ζήτημα, πάντα κάτι περιμένω. Έχω παραδείγματα εξαιρετικών περιπτώσεων που δε μπορώ να τα αδικήσω, που ακόμα και στα εμαιλ γράφουν με τρόπο εκπληκτικό προσωπικά ζητήματα: στο τρόπο που τα διαχειρίζονται, στη διατύπωση. Υπάρχουν και περιπτώσεις νέων που είναι αντίγραφο των γονέων αλλά με την πιο παραδοσιακή διάσταση και μορφή. Εκεί τρομάζεις. Δηλαδή μιλούμε για διάδοχη κατάσταση που δεν επιτρέπει καμία ελπίδα. Και φοβάμαι πως είναι ο μεγαλύτερος αριθμός αυτός. Η άλλη πλευρά είναι μικρή και αποτελεί εξαίρεση και περνούν δύσκολα αυτοί. Είναι οι πιο κρυφοί, οι πιο κρυμμένοι , οι πιο διστακτικοί και οι πιο αδικημένοι. Είναι μια αδικημένη μειοψηφία. Αλλά εκεί υπάρχει ποιότητα και ελπίδα δυστυχώς. Γιατί η πρόληψη, η προκατάληψη είναι ακόμα κυρίαρχες στην Ελλάδα. Όπως το θέμα της θρησκείας, το θέμα των πολιτικών κατεθύνσεων, το θέμα των ιδεολογικών επιλογών, είναι χώροι /λάκκοι φιδιών. Όταν φτάνουν οι στιγμές να δείξουν αυτό που πραγματικά πιστεύουν, οι επιλογές είναι προς τη χειρότερη κατεύθυνση, την πιο σκοτεινή ,την πιο παλιά.
.
(Γ.ΤΣ) Η τέχνη στην πόλη που ζείτε (Θεσσαλονίκη), σε αυτά τα νέα παιδιά, βλέπετε να υπάρχουν νέα ερεθίσματα;
Βλέπω κάποια, όχι πολλά, στα υπόγεια που γίνονται διάφορα πράγματα. Παραστάσεις, επιλογές έργων. Κάτι συμβαίνει αλλά είναι σαν να μείνανε όλα σε μια χειμερία νάρκη επι χρόνια και να μην έχουν βρει τον τρόπο να αναπτυχθούν. Είναι σε πρώϊμο στάδιο. Και στο επίπεδο της παιδείας και στο επίπεδο της τόλμης. Είναι νύμφες ακόμα, χωρίς να έχουν βγει από το κουκούλι τους.
 
(Γ.ΤΣ) Σε κάποιον που δε σας καταλαβαίνει,που δεν καταλαβαίνει τις παραστάσεις, τι θα απαντούσατε, πως θα μπορούσατε να τους προσεγγίσετε; Ή αυτό είναι και τελείωσε.
Το να αρχίσω να δίνω εξηγήσεις ή να προσπαθώ να κάνω κάποιους που δεν καταλαβαίνουν να καταλάβουν, νομίζω ότι βρίσκομαι εκτός ρόλου. Όταν κάποιος δεν καταλαβαίνει, όπως και κάποιος που καταλαβαίνει, είναι δικό του θέμα.Ξέρεις το δεν καταλαβαίνω δεν είναι το χειρότερο, γιατί πολλά πράγματα δεν τα καταλαβαίνουμε. Δηλαδή καταλαβαίνουμε ολόκληρο τον Οιδίποδα, καταλαβαίνουμε ολόκληρο τον Άμλετ; Είναι θέμα περισσότερο μηχανισμών καταστολής όσον αφορά την αποδοχή κάποιων θεμάτων. Είναι η απόρριψη του να δεχτώ κάτι και να συνδιαλλαγώ με αυτό. Πχ στη «Ζάλη των ζώων» η απόρριψη που εκφράζεται ως «δεν το καταλαβαίνω», στην πραγματικότητα είναι η απόρριψη της διατήρησης και της εμφάνισης κάποιων πλευρών της οικογενειακής ζωής. Άρα δεν είναι το «δεν καταλαβαίνω», είναι περισσότερο το «δεν το δέχομαι» έτσι όπως το βλέπω να παρουσιάζεται. Άρα έχουμε ένα ζήτημα κοινού, που δε θέλω να το μειώσω, όμως επιδρά και στη δραματουργία. Το κοινό όταν είναι πιο πίσω από το δραματουργό, είναι μια αρνητική κατάσταση.Το κοινό πρέπει να ειναι απαιτητικό. Να θέλει περισσότερα από το δραματουργό, από αυτά που του δίνει. Να ακούγεται το αίτημα από κάτω, όχι να θέλουν το γνώριμο και το ίδιο και ξανά το ίδιο. 
.
(Α.Κ) Το ανοίκειο φοβίζει;
Το ανοίκειο ναι φοβίζει. Αλλά αυτό προκαλεί και μια στασιμότητα στην ίδια τη δραματουργία. Ο δραματουργός δίνει το ίδιο σε ένα κοινό που περιμένει πάλι το ίδιο. Γιαυτό και το ελληνικό θεατρο ως δραματουργία έφτασε σε αδιέξοδο. Αντέδρασε στην πραγματικότητα. Και έδινε αυτό που περίμενε ήδη ο κόσμος. Το μη αναμενόμενο είναι που δεν γίνεται δεκτό. Και δεν είναι μόνο στο κοινό, αλλα και σε διευθυντές θεάτρων, οι οποίοι θα έπρεπε να είναι πιο μπροστά από το κοινό τους. Δηλαδή ένας διευθυντής θεάτρου, αυτό που χαρακτηρίζει ως τολμηρό, δεν θα έπρεπε να το προτείνει στο κοινό του; Σε τι βαθμό δηλαδή κινδυνεύει ένας διευθυντής θεάτρου αν προτείνει κάτι τολμηρό στο κοινό του; Το κοινό, μπορεί να το περιμένει και να το θέλει αυτό που ο ίδιος απορρίπτει. Φοβούνται την καρέκλα.
.
(Α.Κ& Γ.ΤΣ) Είναι τρομακτικό πάντως.
Αυτή η διαδοχή των ίδιων ανθρώπων, που είναι χρόνια εκεί μας έχει οδηγήσει σε αυτό που ονομάζουμε κρίση. Στην πραγματικότητα είναι μια στασιμότητα του μυαλού.
.
(Α.Κ) κ.Δημητριαδη, κάπως έτσι, απλά, καταστρέφεται το μέλλον μας.
Δεν υπάρχει μέλλον. Το παρελθόν είναι το μέλλον.
.
(Γ.ΤΣ) Εσείς θα αποδεχόσασταν μια κρατική θεση;
Όχι. Τι μπορώ να κάνω εκεί; Θα πρέπει να κάνει κανείς κάτι που να πηγαίνει κόντρα σε όλα αυτά που έχουν συμβεί έως τώρα ,σε όλα τα επίπεδα. Τι σημαίνει ας πούμε σήμερα να ανεβαίνει ξανά «Η μικρή μας πόλη»; Ένα παράδειγμα. Δεν αναρωτιούνται γιατί, ποιά είναι τα κριτήρια αυτών των επιλογών; Γιατί δεν τολμούμε ακόμα και το απονενοημένο, αυτό που δεν έχει να κάνει με τη σύμβαση. Ας το κάνουμε για μια φορά να δούμε τι αποτελέσματα θα φέρει.
.
(Α.Κ) Καλά σε ό,τι σας αφορά δεν μιλάμε, ακόμα, για “τολμηρό”. Είστε ήδη καταξιωμένος άνθρωπος. Δεν θα ήταν και τόσο τολμηρό πια!
.
Κι όμως αποδεικνύεται εκ των πραγμάτων… Να το ίδιο (Άγγιγμα του βυθού), το ένα αυτό έργο, δεν του επιτρέπεται η επιλογή του…Καθαιρείσαι από τη θέση σου αν ανεβάσεις αυτό το έργο;
.
(Γ.ΤΣ) Κινηματογράφο πηγαίνετε;
Πάρα πολύ. Τον αγαπώ τρελά!
.
(Γ.ΤΣ) Πείτε μου, μια δυο καλές ταινίες που έχετε δει.
Η τελευταία ταινία του Λαρς Φον Τρίερ, θα δω αυτές τις ημέρες και το δεύτερο μέρος. Μου αρέσει πολύ το σύγχρονο σινεμά. Ο Χάνεκε, το νέο γαλλικό σινεμά, το καινούργιο Αμερικάνικο σινεμά –Η Νεμπράσκα (Αλεξάντερ Πέιν) μου άρεσε πολύ. Ναι πηγαίνω πολύ.
 
(Γ.ΤΣ) Το ελληνικό;
Όχι ιδιαίτερα, αλλά νομίζω ότι υπάρχει μια κάποια ανανέωση.Υπάρχει κινητικότητα κάπως. Μου άρεσε πολύ του Αβρανά, το θέμα του και ο τρόπος που το έκανε. Είναι και φίλοι μου λίγο αυτοί. Και ο Λάνθιμος ανέβασε το έργο μου "Διαδικασίες διακανονισμού».Το είχε κάνει πριν δέκα χρόνια στον εξώστη του «Αμόρε». Τότε δεν είχε κάνει ούτε την πρώτη του ταινία. Και ήθελε να κάνει τη «Ζάλη των ζώων» ταινία. Τώρα ετοιμάζει μια νέα ταινία. Μου έστειλε και διάβασα το σενάριό της. Πάρα πολύ καλό, πολύ ενδιαφέρον.
.
(Α.Κ) Μοιάζει ο Λάνθιμος, με απόγονο του Λάρς Φον Τρίερ;
Δεν θα λέγαμε ότι υπάρχουν απόγονοί του ακόμα. Είναι πολύ κοντά στο Χάνεκε όμως, σε αυτή την κοινωνική διάσταση του κινηματογράφου που εισβάλλει και βλέπει τα πράγματα από μια περίεργη γωνία.
..
(Γ.ΤΣ) Απόγονοι του Δημητριάδη υπάρχουνε;  
Πρόγονοι πάντως υπάρχουν! Πάρα πολλοί, εγώ το ομολογώ, το δηλώνω. Είναι συγγραφείς που τους θαυμάζω ακόμα, είναι σημεία αναφοράς μου απο πολύ μικρός. Το αρχαίο δράμα, το Αμερικάνικο θέατρο, Σαίξπηρ, Στρίμπεργκ ,Ίψεν, Μπέκετ… τους διαβάζω συνέχεια.
.
(Γ.ΤΣ)  Δεν απαντήσατε όμως αν υπάρχουν απόγονοι;
Αν υπάρχουν δεν το ξέρω. Είναι και λίγο νωρίς ακόμα. Ξέρω ότι υπάρχουν κάποιοι,μου έχουν δώσει κιόλας κάποια πράγματα που μοιάζουν πολύ με τα δικά μου αλλά δεν θα ήθελα να υπάρχουν αντιγραφείς, μιμητές.
 
(Γ.ΤΣ) Καλοί αντιγραφείς όμως;
Ούτε. Πρέπει να βρει κανείς τον εαυτό του, να είναι ο ίδιος. Ακόμα και αν υπάρχει μια μίμηση από θαυμασμό – όπως και εγώ έκανα –δεν πρέπει κανείς να είναι ο άλλος. Και έχω δει δείγματα όπου δεν είναι οι ίδιοι, είμαι εγώ εκεί.
.
(Γ.ΤΣ) Και μια τελευταία ερώτηση. Ο Δήμος Θεσσαλονίκης σας τιμά; Με τον Μπουτάρη πως τα πάτε;
Τίποτα, όχι. Δεν τον έχω συναντήσει ποτέ. Πριν δυό τρία χρόνια είχε γίνει μια συμπαραγωγή του Δήμου με το εδώ Γαλλικό Ινστιτούτο, με αποσπάσματα απο το έργο μου. Όχι, δεν εχω καμία άλλη σχέση και αποφεύγω με την άρχουσα τάξη, οποιαδήποτε επαφή. Δεν μου αρέσει αυτό. Θα παραμείνω ο ίδιος με κάποια που αφορούνε ας πούμε τις βασικές μου παραμέτρους. Δεν θέλω πολλά- πολλά με το δημόσιο. Θέλω λίγο να είμαι μόνος μου ή με κάποια πρόσωπα που ξέρω. Αυτά.
.
Σας ευχαριστούμε πολύ!
Και εγώ σας ευχαριστώ.
.
  
Υγ: Στη συνέντευξη έλαβαν μέρος οι Αριάδνη Καναβάκη, Γιάννης Τσιρόγλου (Αρχισυντάκτης Κουλτουρόσουπας) & Μιχάλης Σκολιανός.
.
*Ο Πλατωνισμός και ο ύστερος Νεοπλατωνισμός (16ος) είναι που δημιούργησαν συνειδητά, τη σχάση ανάμεσα στο σώμα και το πνεύμα, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τη μετάφραση και την ερμηνεία του Πλάτωνα ,από λόγιους, φιλοσόφους και καλλιτέχνες όπως ο Φιτσίνο, ο Πίκο, Μιχαήλ Άγγελος κα. Χαρακτηριστικότατο παράδειγμα οι δύο Αφροδίτες που λάξευσε ο Πραξιτέλης (μιας γυμνής και μιας καλυμμένης) και που θεωρήθηκαν ως η Αφροδίτη Ουρανία(Venus Coelestis) και η Αφροδίτη Πάνδημος( Venus Vulgaris) και ενέπνευσαν γενεές καλλιτεχνών Τιτσιάνο κ.α  Μελέτες Εικονολογίας ,Έρβιν Πανόφσκι εκδ. Νεφέλη σελ.247
.
**Επιθυμώντας «το ζώον στη σκηνή» μια Visgenerandi=Ζωοποιό δύναμη, εννοούμε την έντεχνη & πλήρη αξιοποίηση των ανθρώπινων αισθήσεων/κίνησης επί σκηνής, με βεβαία την παρουσία του Λόγου, που τουλάχιστον σε τούτη τη Χώρα, ξεκινά απο τον Όμηρο και για μας εμπεριέχει την σωματικότητα που τόσο πολύ επιζητούμε σαν σύγχρονο. Ως σαν να λέμε= Morebodyintheater!  Η σωματικότητα του Λόγου που ξεκινά από τον Όμηρο, με τη σχετική βιαιότητα και λαμπρότητα των μαχών και φτάνει μέχρι τη αισθαντική Καβαφική έκφραση (έτος Καβάφη φέτος), στην σκηνική αναπαράσταση θα λέγαμε, ότι μόνον η καλή Rock μουσική/Όπερα, μέχρι σήμερα, το έχει κατορθώσει. Στην Αθήνα πχ το είδαμε στην σκηνική μεταφορά της Ομηρικής «Ιλιάδας» του Στάθη Λιβαθινού και στην λυρική performance του ημίγυμνου Σταμάτη Κραουνάκη επί σκηνής, ως βιωματικού έλλογου πρωταγωνιστή (στην παράσταση «Όταν έχω εσένα»). Εξίσου το συναντήσαμε στην παράσταση «Δέρμα» της Έλλης Παπακωνσταντίνου (παρά την επιμελημένη απουσία λόγου).  
.
   *** Αυτή η «ιεροσυλία» και η όποια σκέψη/ γνώμη μας, για το σύνολο του καλλιτεχνικού έργου του Δημήτρη Δημητριάδη [ με τη φυσική πανταχού παρούσα αξία, της Αρχαίας Αττικής Τραγωδίας] μας θυμίζει τα σπαράγματα του κειμένου του Σεφέρη για τον Καβάφη, με τις ακόλουθες σκέψεις του: «Ο Καβάφης έχει την παράδοση μέσα στα κόκκαλά του, τόσο βαθιά που, μολονότι δοκίμασε στην αρχή να της ξεφύγει, την κράτησε ως το τέλος προσπαθώντας να ζωντανέψει από αυτήν ό,τι μπορούσε, με την μετάγγιση του αίματός του[…] Ο Καβάφης μ΄ένα υλικό γερασμένο σε μοναστήρια και βιβλιοθήκες, προσπαθώντας να το σαρκώσει με το αίμα του[…]. Σεφέρης «Κ.Π.Καβάφης,Θ.Σ.Έλιοτ,παράλληλοι» εκδ. Ικαρος 2003.

Φωτογραφικό υλικό






Αρθρογραφος

Ιωάννης Τσιρόγλου
Ιωάννης Τσιρόγλου
Διευθυντής Kulturosupa.gr - e-mail: kulturosupa2@gmail.com

Γραψε το σχολιο σου

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Υπογραμμίζονται τα υποχρεωτικά πεδία *

Γραψε το σχολιο σου στο Facebook

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

τελευταιες αναρτησεις
Kif Express: Το δικό μου...γυμνό γεύμα...??? για την Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS
Kif Express: Το δικό μου...γυμνό γεύμα...??? για την Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS
με 0 Σχόλια 2108 Views
Αποφάσισα να "γιορτάσω προσφέροντας" τον εαυτό μου, έτσι όπως είμαι σήμερα και μέσα από το φακό του δικού μου κινητού, εντελώς πειραματικά με ΧΧΧ φωτογραφίες..
Γράφει ο Γιάννης Κυφωνίδης για την Κουλτουρόσουπα

Περισσότερα ...

Web Radio

ΘΕΑΤΡΟΜΑΝΙΑ

Περισσότερη θεατρομανία
ΣΙΝΕΜΑΝΙΑ

Περισσότερη Σινεμανία
ΜΟΥΣΙΚΟΜΑΝΙΑ

Περισσότερη Μουσικόμανία
ΤΕΧΝΗ - ΒΙΒΛΙΟ

Περισσότερα Τέχνη Βιβλίο
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Περισσότερη Θεσσαλονίκη


Περισσότερα Της «K» το κάγκελο

Περισσότερη Παράξενη ζωή