Έχετε αναρωτηθεί...πόση Φυσική περιέχει η Μουσική; Απαντήσεις από τη φυσικό Λία Καραμπατέα.

190 Views
Έχετε αναρωτηθεί...πόση Φυσική περιέχει η Μουσική; Απαντήσεις από τη φυσικό Λία Καραμπατέα. Έχετε αναρωτηθεί...πόση Φυσική περιέχει η Μουσική; Απαντήσεις από τη φυσικό Λία Καραμπατέα.

 Έχετε αναρωτηθεί.... πόση Φυσική περιέχει η Μουσική…;;; Ροκ, όπερα, πιάνο, κιθάρες, βιολιά, πνευστά, κρουστά, jazz, λαϊκή, παραδοσιακή…ουφ! Η μουσική είναι τρόπος ζωής, διέξοδος για ό,τι νιώθουμε, για κάθε διάθεση και κάθε περίσταση. Προσωπικά, δεν θα μπορούσα ποτέ να φανταστώ τη ζωή μου χωρίς μουσική και νομίζω ότι δεν υπάρχει ούτε ένα λεπτό της ημέρας που ό,τι κι αν κάνω, από μέσα μου να μη σιγοτραγουδώ ένα τραγούδι, κάποια μελωδία…Πώς παράγουν λοιπόν τόσο όμορφους και διαφορετικούς ήχους όλα αυτά τα τόσο διαφορετικά μουσικά όργανα…;!

Καταρχήν να ορίσουμε ότι ήχος ονομάζεται κάθε περιοδική μεταβολή της πυκνότητας ελαστικού μέσου (στερεό, υγρό ή αέριο) του οποίου η συχνότητα είναι τέτοια, ώστε να θέτει σε ταλάντωση το τύμπανο του αυτιού, το οποίο στη συνέχεια ερεθίζει το ακουστικό νεύρο προκαλώντας έτσι το αντίστοιχο αίσθημα («Οργανογνωσία», Τ.Κ.Τάτσης). Ένας ήχος έχει ύψος, δηλαδή είναι πολύ ή λιγότερο βαθύς ή οξύς, ένταση και χροιά. Ο άνθρωπος μπορεί να αντιλαμβάνεται τους ήχους συχνοτήτων από 16Hz -  20MHz, ενώ στα διάφορα είδη ζώων οι συχνότητες αυτές ποικίλλουν. Κάτω από τα 15Hz έχουμε υπόηχους, ενώ πάνω από 20MHz υπέρηχους. (Υπέρηχους για παράδειγμα, μπορεί να αντιλαμβάνεται ο σκύλος, η γάτα, το δελφίνι και η νυχτερίδα).
Οι άνθρωποι από αρχαιοτάτων χρόνων προσπαθούσαν να παράγουν μουσική με ό,τι μέσο σκαρφίζονταν, έχοντας σαν «μουσικά όργανα» ξύλα, πέτρες, κόκκαλα ζώων, όστρακα κλπ. Η δε ταξινόμηση των μουσικών οργάνων τροποποιείται στο πέρασμα του καιρού και από πολιτισμό σε πολιτισμό. Ενδεικτικά, ας πούμε, ότι οι αρχαίοι Έλληνες χώριζαν τα όργανα σε «ενταντά», που ήταν οι λύρες, οι κιθάρες, το ψαλτήριον και τα λαούτα, σε «εμπνευστά», που ήταν οι αυλοί, οι σάλπιγγες και οι σύριγγες, και σε «κρουστά».
Επειδή δε γίνεται να χωρέσει όμως μια τόσο μεγάλη ιστορική αναδρομή σε ένα μικρό κείμενο, ας πάμε κατευθείαν στη σύγχρονη ταξινόμηση των μουσικών οργάνων. Επινοήθηκε από τους Curt Sachs & Erich von Hornbostel, δημοσιεύτηκε το 1914 και χωρίζει τα όργανα σε 4 βασικές κατηγορίες: χορδόφωνα, αερόφωνα, ιδιόφωνα και μεμβρανόφωνα.
Τα χορδόφωνα λοιπόν είναι αυτά στα οποία ο ήχος παράγεται από μία ή περισσότερες τεντωμένες χορδές, με χορδή να εννοούμε ένα σώμα με μορφή νήματος από μέταλλο, έντερο ή άλλο υλικό, π.χ. πλαστικό. Οι χορδές παράγουν ένα σύνολο αρμονικών ήχων. Όσο μεγαλύτερη η συχνότητα ενός αρμονικού, τόσο μικρότερη η έντασή του, ενώ όσο μεγαλύτερη η μάζα, η διάμετρος και το μήκος της χορδής, τόσο μικρότερη η συχνότητα του πρώτου αρμονικού ήχου. Τα χορδόφωνα χωρίζονται σε απλά (ή τσίτερ) και σε σύνθετα, και είναι γενικότερα μία οικογένεια οργάνων πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο φαντάζεστε! Όσον αφορά τα απλά, κάποια έχουν «μουσικό τόξο» (δηλ. παίζονται με μια λυγισμένη ράβδο, συναντάται σε πολλούς Αφρικανικούς λαούς), και κάποια «μουσική ράβδο». Κάποια είναι σανιδένια, και από αυτά κάποια έχουν ταστιέρα (ειδικό σανίδι σκληρού ξύλου πάνω στο οποίο τεντώνονται οι χορδές), ενώ όσα δεν έχουν μπορεί να έχουν κάποιο είδος πληκτρολογίου. Κάποια χορδόφωνα λοιπόν είναι: το ψαλτήρι, το ελληνικό ψαλτήρι που είναι γνωστό και ως «κανονάκι», το σαντούρι, το κλαβικύμβαλο, το τσέμπαλο, η αιολική άρπα, οι λύρες, το πιάνο, το πιάνο τριβής, το φυσητικό πιάνο, οι άρπες, το βιολί με την «οικογένειά» του (βιόλα, βιολοντσέλο, κοντραμπάσο), τα λαούτα αλλά και ο «ταμπουράς» στον ελληνικό χώρο, που είναι το μπουζούκι, ο μπαγλαμάς κλπ. Παρακάτω βλέπετε ενδεικτικά μία μορφή άρπας, ένα λαούτο και ένα σαντούρι.
Περνάμε στα αερόφωνα όργανα. Χρησιμοποιούν ως αναμενόμενο τον αέρα για να παράγουν ήχο και πιο συγκεκριμένα, τα «πνευστά», είναι τα αερόφωνα στα οποία ο αέρας εγκλωβισμένος σε σωλήνα, τίθεται σε παλμική κίνηση με το φύσημα του εκτελεστή. Τα αερόφωνα χωρίζονται σε όργανα «τρομπέτες», φλάουτα, πνευστά με καλαμένιες γλωττίδες, το Όργανο και στα ελεύθερα αερόφωνα.
Οι ηχητικοί σωλήνες στους οποίους εγκλωβίζεται ο αέρας είναι φτιαγμένοι από ξύλο, καλάμι, ελεφαντόδοντο, κόκκαλο, κέρατο ζώου, διάφορα μέταλλα και είναι ανοιχτοί ή κλειστοί, γεγονός που διαφοροποιεί τους αρμονικούς ήχους που θα δώσει το όργανο. Ο σωλήνας όταν είναι ξύλινος επίσης, δίνει περισσότερους αρμονικούς απ’ ότι όταν είναι μεταλλικός, το ίδιο και ο κωνικός σωλήνας σε σχέση με τον κυλινδρικό. Φυσικά μεγίστης σημασίας είναι και η ένταση της αναπνοής του εκτελεστή, η οποία διαφοροποιεί την ποιότητα του ήχου. Σε κάποια πνευστά χρησιμοποιείται και επιστόμιο, το οποίο ο εκτελεστής πιέζει στα χείλη του και του οποίου το μέγεθος και σχήμα επηρεάζουν τον ήχο.
Στην οικογένεια των αερόφωνων ανήκουν μεταξύ άλλων: η κόρνα, η τούμπα, οι τρομπέτες και τα τρομπόνια, τα φλάουτα, οι ευθύαυλοι, οι σφυρίχτρες, τα πνευστά με καλαμένιες γλωττίδες, το όμποε και οι πρόγονοί του, τα κλαρινέτα, τα ξύλινα και χάλκινα πνευστά (νέα σύμβολα), οι άσκαυλοι και τα αρμονικά χειρός (ακορντεόν, μελόντικα κλπ). Ελεύθερο αερόφωνο είναι η ανεμομηχανή.
Στην εικόνα φαίνεται το πώς είναι μία τούμπα, ένα φλάουτο και ένα τρομπόνι.
Τα ιδιόφωνα, όπως προϊδεάζει η λέξη, είναι αυτά που παράγουν ήχο με το ίδιο τους το σώμα. Χωρίζονται σε χτυπήματος, νυκτά, πνευστά και τριβής. Χτυπήματος υπάρχουν κρουόμενα μεταξύ τους, όπως είναι οι καστανιέτες, αλλά και κρουόμενα με επικρουστήρες όπως το τρίγωνο, τα μεταλλόφωνα, τα ξυλόφωνα και τα γκονγκς, καθώς και οι καμπάνες. Χτυπήματος επίσης είναι κάποια που έχουν έμμεσο χτύπημα, δηλαδή οι μαράκες και το ντέφι, έμμεσο χτύπημα με «ξυστήρι» όπως οι ξύστρες και οι ροκάνες. Νυκτά είναι η εβραϊκή άρπα και το μουσικό κουτί, ενώ τα τριβής διαχωρίζονται σε αυτά που έχουν ράβδους τριβής και αυτά που έχουν «καμπάνες» τριβής. Υπάρχουν και κάποια εντελώς αταξινόμητα ιδιόφωνα, όπως το φλεξατόν, το αμόνι και η βροχομηχανή.
Τέλος, έμειναν τα μεμβρανόφωνα. Αυτά παράγουν ήχο μέσω τεντωμένων μεμβρανών και χωρίζονται σε τύμπανα κρουστά, τύμπανα τριβής και «μίρλιτον». Η μεμβράνη, δερμάτινη ή πλαστική, έχοντας μεγάλη ελαστικότητα πάλλεται στο σύνολό της κάνοντας τις επί μέρους ταλαντώσεις να διαδοθούν σε κυκλικές ή ακτινικές διευθύνσεις στην επιφάνειά της. Το τονικό ύψος του πρώτου αρμονικού ήχου της είναι αντιστρόφως ανάλογο της διαμέτρου της μεμβράνης. Στην οικογένεια αυτή ανήκουν όλα τα είδη τυμπάνων: ρηχά, ημισφαιρικά, τύμπανα ορχήστρας, κωνοειδή, σωληνοειδή, κυλινδρικά, εμμέσου κρούσεως, τριβής, μίρλιτον.
Στην επόμενη εικόνα, βλέπουμε το φλεξατόν, ένα ξυλόφωνο και είδη τυμπάνων.
Αυτή ήταν λοιπόν μια συνοπτική εικόνα για τον τρόπο που οργανώνονται και λειτουργούν τα μουσικά όργανα. Σε κάθε μία κατηγορία, μπορεί κανείς ψάχνοντας να βρει πολλά διαφορετικά είδη οργάνων, πολύ περισσότερα απ’ όσα ενδεικτικά αναφέρθηκαν εδώ. Η Ακουστική και η γενικότερη Οργανογνωσία είναι ένας όμορφος τρόπος να προσεγγίσει κανείς τη Μουσική από τη σκοπιά της Φυσικής. Κάθε μουσικό όργανο, ακόμη και η ίδια η ανθρώπινη φωνή, μπορεί να παράγει με έναν ιδιαίτερο τρόπο μοναδικές μελωδίες… Ο διαφορετικός συνδυασμός των οργάνων, ο τρόπος που θα παιχτούν, δημιουργούν τόσα διαφορετικά είδη ακουσμάτων και κατηγορίες μουσικής… Η μουσική είναι ανάγκη (θα τολμούσα να πω) για κάθε άνθρωπο, κάτι που απλά υπάρχει έμφυτο σε όλους μας και μια μικρή απόδειξη γι αυτό είναι το παρακάτω video, στο οποίο ένα ολόκληρο ακροατήριο, στα πλαίσια της μελέτης της πεντατονικής μουσικής σκάλας, χωρίς ιδιαίτερες γνώσεις μουσικής, καταφέρνει να σχηματίσει μια μικρή χορωδία:

…Μουσική υπάρχει παντού λοιπόν είτε όταν χρησιμοποιούμε τα μουσικά όργανα ή όταν γινόμαστε και εμείς οι ίδιοι μέρος της μελωδίας… Και επειδή το μοναδικό πρόβλημα της ζωής μας είναι ότι της λείπει η μουσική υπόκρουση, φροντίστε πάντα να ντύνετε με τις ωραιότερες μελωδίες τις στιγμές σας…
Βιβλιογραφία: «Οργανογνωσία – Ακουστική, Μουσικά Συστήματα και Σκάλες», Τ.Κ.Τάτσης

Φωτογραφικό υλικό




Γραψε το σχολιο σου

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Υπογραμμίζονται τα υποχρεωτικά πεδία *

Γραψε το σχολιο σου στο Facebook

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

τελευταιες αναρτησεις
«Η Πόρνη από πάνω» με την Κατερίνα Διδασκάλου ξανάρχεται στο Αριστοτέλειον
«Η Πόρνη από πάνω» με την Κατερίνα Διδασκάλου ξανάρχεται στο Αριστοτέλειον
725 Views

 Ο θεατρικός μονόλογος του Αντώνη Τσιπιανίτη  «Η πόρνη από πάνω» με την Κατερίνα Διδασκάλου σε σκηνοθεσία του Σταμάτη Πατρώνη που έχει αποσπάσει τις καλύτερες κριτικές από κοινό και κριτικούς επιστρέφει στην  Θεσσαλονίκη για 2 παραστάσεις.


Περισσότερα ...

Web Radio

ΘΕΑΤΡΟΜΑΝΙΑ

Περισσότερη θεατρομανία
ΣΙΝΕΜΑΝΙΑ

Περισσότερη Σινεμανία
ΜΟΥΣΙΚΟΜΑΝΙΑ

Περισσότερη Μουσικόμανία
ΤΕΧΝΗ - ΒΙΒΛΙΟ

Περισσότερα Τέχνη Βιβλίο
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Περισσότερη Θεσσαλονίκη


Περισσότερα Της «K» το κάγκελο

Περισσότερη Παράξενη ζωή